ازدواج پیامبر اکرم(ص) با حضرت خدیجه(س) تنها یک پیوند ساده انسانی نبود، بلکه اتحادی استراتژیک و آسمانی بود که پایههای نخستین جامعه اسلامی را استحکام بخشید. این ازدواج مبارک، پشتوانهای مالی، عاطفی و اجتماعی را برای رسول خدا(ص) فراهم آورد که در سختترین روزهای آغاز بعثت، چونان دژی استوار در برابر طوفان مشکلات ایستاد. برکات این پیوند مقدس، نه تنها در زندگی شخصی پیامبر(ص)، که در سرنوشت تمامی امت اسلامی تا روز قیامت تأثیرگذار بوده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: حجت الاسلام و المسلمین محمد حسین امین، نویسنده و پژوهشگر دینی، در نوشتاری اختصاصی برای ابنا به بررسی ابعاد مختلف و برکات بینظیر ازدواج حضرت خدیجه(س) با پیامبر اسلام(ص) و نقش محوری این بانوی بزرگوار در پشتیبانی از نهضت نبوی و تسریع فرآیند گسترش اسلام پرداخته است.
محمد حسین امین / نویسنده و پژوهشگر دینی
در تحلیل تاریخی حوادث بزرگ، گاه از کنار شخصیتهایی میگذریم که اگر وجودشان نبود، شاید آن رویداد عظیم به سرانجامی دیگر میرسید. در طلوع خورشید رسالت، بانویی بود که وجودش آرامشبخش دل پیامبر(ص) و ثروتش پشتوانه مالی دعوت الهی شد. حضرت خدیجه(س) تنها همسر اول پیامبر(ص) نبود؛ او اولین بانوی مسلمان، یاور وفادار رسول خدا(ص) و عاملی تعیینکننده در موفقیت مراحل آغازین دعوت اسلامی بود که برکات حضورش تا همیشه تاریخ اسلام را تحت تأثیر قرار داد.
سکوی پرتابی به نام امنیت و آرامش
پس از نخستین مواجهه پیامبر(ص) با جبرئیل امین در غار حرا و دریافت اولین آیات وحی، روح بزرگ ایشان دچار دگرگونی عمیقی شد. در این لحظه سرنوشتساز، که شاید هر انسان دیگری در برابر عظمت این واقعه میدرخشید، تنها پناهگاه و مأمن پیامبر(ص)، کلمات تسلیبخش همسرش خدیجه(س) بود. او بود که با درک موقعیت و اعلام ایمان فوری، سنگ بنای اولین جامعه اسلامی را در کوچکترین واحد آن، یعنی خانواده، بنا نهاد.
ایمان بیچون و چرای خدیجه(س) به پیامبری همسرش، بزرگترین هدیه معنوی بود که میتوانست به رسول خدا(ص) تقدیم کند. این ایمان، تنها یک باور قلبی نبود، بلکه پشتیبانی عملی تمامعیاری بود که در تمامی سالهای سخت مکه، استواری خود را حفظ کرد. پیامبر(ص) در بیان اهمیت این آرامشبخشی فرمودند: «آمَنَتْ بِی إِذْ کَذَّبَنِی النَّاسُ وَ وَسَّعَتْ عَلَی مَالَهَا إِذْ حَرَمَنِی النَّاسُ وَ رَزَقَنِیَ اللَّهُ وَلَدَهَا إِذْ حَرَمَنِی أَوْلَادَ النِّسَاءِ»؛ «[خدیجه] هنگامی به من ایمان آورد که مردم مرا تکذیب میکردند، و دارایی خود را بر من گشود وقتی که مردم مرا محروم ساختند، و خداوند فرزندانش را به من روزی داد وقتی که از فرزندان دیگر زنان محروم بودم». این جمله گویای تمامی برکات وجودی خدیجه(س) است.
این آرامش روانی، شرط لازم برای موفقیت در هر مأموریت خطیری است. پیامبر(ص) که بار سنگین رسالت را بر دوش میکشید، در خانهای سرشار از مهر و وفا و ایمان، انرژی از دست رفته را بازمییافت و برای رویارویی با دشمنان سرسخت قریش آماده میشد. خانه ایشان با مدیریت خدیجه(س) به پایگاهی امن تبدیل شده بود که نه تنها پیامبر(ص)، بلکه اولین مسلمانان نیز در آنجا احساس امنیت میکردند.
پشتوانه مالی؛ موتور محرکه نهضت نوپا
دعوت به یک آیین جدید، به ویژه در جامعه تجارتپیشه و ثروتمند مکه، نیازمند پشتوانهای مالی قدرتمند بود. فقرا و بردگانی که به اسلام میگراییدند، اغلب تحت فشارهای اقتصادی شدید قرار میگرفتند. شغلشان را از دست میدادند، تحریم میشدند و گاه تا مرز گرسنگی پیش میرفتند. در چنین شرایطی، ثروت عظیم حضرت خدیجه(س) که یکی از بزرگترین سرمایهداران حجاز به شمار میرفت، به تمامی در اختیار پیامبر(ص) قرار گرفت.
همه دارایی خدیجه(س)، که حاصل سالها تجارت پررونق و مدیریت هوشمندانه بود، مانند نهر آبی جاری شد تا نهال نوپای اسلام را سیراب کند. این ثروت صرف خرید آزادی بردگان مظلومی شد که تحت شکنجههای مشرکان قرار داشتند. بلال حبشی، عمار یاسر و خاندان یاسر و دهها برده دیگر، با مال خدیجه(س) از چنگال بردگی نجات یافتند و به صفوف مبارزان اسلام پیوستند. این افراد بعدها از ستونهای اصلی جامعه اسلامی شدند.
علاوه بر این، در دوران محاصره اقتصادی و اجتماعی مسلمانان در شعب ابیطالب، که سه سال به طول انجامید، این ثروت خدیجه(س) بود که از طریق ارتباطات محدود، به صورت پنهانی به خرید مایحتاج و غذا برای محاصرهشدگان اقدام میکرد. اگر این پشتیبانی مالی بیادعا نبود، چه بسا بسیاری از مسلمانان، به ویژه کودکان و کهنسالان، در آن محاصره طاقتفرسا از پای درمیآمدند و هسته اولیه جامعه اسلامی نابود میشد. این ایثارگری، مصداق بارز آیه شریفه «مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا کَثِیرَةً» است؛ آنان که دارایی خود را در راه خدا قرض الحسنه میدهند.
حمایت اجتماعی و سیاسی؛ مشاور امین رسالت
حضرت خدیجه(س) تنها یک حامی مالی نبود، او مشاوری دانا و سیاستمداری زیرک بود که از جایگاه اجتماعی بسیار بالایی در میان قریش برخوردار بود. پیش از اسلام، او را «طاهره» (پاکدامن) و «سیده نساء قریش» (بزرگبانوی قریش) میخواندند. این اعتبار اجتماعی، پوشش ارزشمندی برای پیامبر(ص) در سالهای نخستین به شمار میرفت. بسیاری از مخالفان، به احترام خدیجه(س) و خاندان اصیلش، از اذیت و آزار مستقیم پیامبر(ص) خودداری میکردند یا دست کم آن را تعدیل مینمودند.
از نگاه شیعه، خدیجه(س) نه تنها یک همسر، که جزئی از «اهل بیت(ع)» پیامبر(ص) و در زمره «چهار زن برتر بهشت» است. روایات بسیاری از ائمه معصومین(ع) در فضیلت او وارد شده است. امام صادق(ع) میفرمایند: «کانَتْ خَدِیجَهُ مِنَ النِّسَاءِ الْأَوَّلِیاتِ بِالْإِسْلَامِ وَ أَکْرَمَهُنَّ وَ أَفْضَلَهُنَّ وَ أَعْظَمَهُنَّ قَدْراً»؛ «خدیجه از زنان پیشگام در اسلام بود و گرامیترین، برترین و باشکوهترینِ آنان به شمار میرفت». این جایگاه رفیع، به اقدامات او مشروعیت و اعتبار مضاعفی میبخشید.
او با درایت خود، به پیامبر(ص) در مدیریت بحرانهای مختلف یاری میرساند. تجربه گسترده او در مدیریت کاروانهای تجاری بزرگ و روابط پیچیده اجتماعی، برای رهبری یک نهضت بزرگ بسیار ارزشمند بود. پیامبر(ص) بارها بر علم و درایت او صحه گذاشتند و از مشورتهایش بهره میبردند. این همراهی فکری و سیاسی، باعث شد پیامبر(ص) در تصمیمگیریهای دشوار تنها نباشد و از پشتوانه فکری یک مشاور امین و وفادار برخوردار گردد.
تکوین خانواده معصوم؛ میراثی برای امت
یکی از بزرگترین برکات این ازدواج مبارک، تولد و پرورش فرزندانی پاک و وارسته بود که هر یک موهبتی الهی برای اسلام محسوب میشدند. حضرت فاطمه زهرا(س)، کوثر پیامبر(ص) و سرسلسله امامت، ثمره این پیوند آسمانی است. وجود مبارک فاطمه(س)، که خود الگویی بینظیر برای تمام جهانیان است، در دامن چنین مادری پرورش یافت و از محبتها و درسهای او بهره برد.
همه فرزندان پیامبر(ص) به جز ابراهیم، از خدیجه(س) متولد شدند. این فرزندان، در شرایطی بسیار سخت و تحت آزار و اذیت مشرکان، در آغوش مادری رشد یافتند که اولین درسهای مقاومت، ایثار و ایمان را به آنان آموخت. پرورش یافتن در چنین خانوادهای، آنان را برای تحمل مصائب آینده و ادامه راه پدر آماده کرد. شخصیت حضرت زینب(س) در کربلا، که پرچمدار نهضت حسینی پس از عاشورا شد، ریشه در تربیت خانوادگی داشت که اصل و نسبش به خدیجه(س) میرسید.
این خانواده، به الگویی تمامعیار برای تمام مسلمانان در طول تاریخ تبدیل شد. خانوادهای که در آن عشق به خدا بر هر چیزی مقدم است، وفاداری و فداکاری اصل حاکم است و زنان در آن نه تنها کنیز خانه، که یاوران اصلی در پیشبرد اهداف بزرگ الهی هستند. مکتب اسلام، بخش عمدهای از مبانی خود در مورد جایگاه زن، خانواده و تربیت فرزند را از سیره عملی پیامبر(ص) و خدیجه(س) الهام گرفته است.
میراثی جاودان
ازدواج حضرت خدیجه(س) با پیامبر اکرم(ص) را باید فراتر از یک اتفاق شخصی و یک استراتژی الهی برای تضمین موفقیت رسالت نبوی دانست. برکات این پیوند، همچون حلقههای زنجیر به هم پیوسته بود: آرامش روانی، پشتیبانی مالی بیچشمداشت، حمایت اجتماعی پرنفوذ و در نهایت، تشکیل خانوادهای که قرار بود نسلی از معصومین(ع) را پرورش دهد. اگر هر یک از این حلقهها غایب بود، قطعاً مسیر تاریخ اسلام با دشواریهای غیرقابل تصوری روبرو میشد.
حضرت خدیجه(س) با ایثارگریهای بینظیر خود، استانداردی والا برای همراهی و همسرداری در راه خدا تعریف کرد. او ثابت کرد که ثروت، زمانی ارزشمند است که در مسیر حق هزینه شود و جایگاه اجتماعی، زمانی عزتمند است که برای حمایت از مظلومان به کار گرفته شود. یاد و خاطره این بانوی بزرگوار، برای همه مسلمانان، به ویژه بانوان، همچون چراغی فروزان است که راهِ همراهی با مجاهدان راه حق و فداکاری در راه اعتلای کلمه توحید را روشن میسازد.
پاورقی ها
ابن هشام، عبدالملک؛ السیره النبویه، جلد ۱، صفحه ۲۳۶. تحقیق: مصطفی السقا و دیگران، بیروت: دار المعرفه.
طبرسی، فضل بن حسن؛ اعلام الوری باعلام الهدی، جلد ۱، صفحه ۱۵۷. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لاحیاء التراث.
مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، جلد ۱۶، صفحه ۷۸. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
همان، جلد ۱۹، صفحه ۶۱.
صدوق، محمد بن علی؛ الخصال، صفحه ۱۹۵. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
مجلسی، محمدباقر؛ پیشین، جلد ۱۶، صفحه ۱۲.
طبرسی، فضل بن حسن؛ پیشین، جلد ۱، صفحه ۲۸۸.
سوره بقره، آیه ۲۴۵.
مجلسی، محمدباقر؛ پیشین، جلد ۱۶، صفحه ۱۰.
همان، جلد ۴۳، صفحه ۱۳۴.
ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، جلد ۴، صفحه ۳۸۱. تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دار الجیل.
مجلسی، محمدباقر؛ پیشین، جلد ۱۶، صفحه ۲۱.
