زمینههای تاریخی
در دوران خلافت هارون الرشید، یکی از خلفای مشهور عباسی، تغییرات متعددی در حکومتهای محلی رخ داد. یکی از این تغییرات، انتصاب اسماعیل بن صالح عباسی به حکومت مصر بود. این انتصاب در سال 182 هجری قمری و در ماه رمضان صورت گرفت. اسماعیل بن صالح از خاندان عباسی و از نوادگان عبدالله بن عباس بود که به دلیل شایستگیهایش مورد توجه هارون الرشید قرار گرفت. این انتصاب پس از عزل عبیدالله بن مهدی از حکومت مصر انجام شد.
منبع: النجوم الزاهرة جلد 2 صفحه 105
ویژگیهای اسماعیل بن صالح
اسماعیل بن صالح فردی با دانش و مهارتهای متنوع بود. او علاوه بر تواناییهای سیاسی، در زمینههایی مانند فلسفه، نجوم و موسیقی نیز تبحر داشت. گفته میشود که هارون الرشید به او احترام زیادی میگذاشت و حتی در یکی از جلسات، پس از شنیدن نواختن عود توسط اسماعیل، او را به حکومت مصر منصوب کرد. اسماعیل در دوران حکومت خود در مصر، به عدالت و مدیریت صحیح شهرت یافت و توانست ثروت قابل توجهی برای خزانه دولت جمعآوری کند.
منبع: تاریخ الإسلام جلد 12 صفحه 68
تاریخ و مکان انتصاب
انتصاب اسماعیل بن صالح به حکومت مصر در روز پنجشنبه، هفتم رمضان سال 182 هجری قمری در بغداد انجام شد. این انتصاب نشاندهنده اعتماد هارون الرشید به اسماعیل بود. برخی منابع سال 181 هجری قمری را نیز برای این انتصاب ذکر کردهاند، اما اکثر منابع سال 182 را تأیید میکنند. این اختلاف در تاریخها ممکن است ناشی از تفاوت در تقویمها یا اشتباهات نگارشی باشد.
منبع: نسب نامه خلفا و شهر یاران و سیر تاریخی حوادث اسلام جلد 1 صفحه 40
تأثیرات و نتایج
حکومت اسماعیل بن صالح در مصر شش سال به طول انجامید و در این مدت او به عنوان حاکمی عادل و کارآمد شناخته شد. او توانست با مدیریت صحیح، ثبات و امنیت را در مصر برقرار کند و همچنین خزانه دولت را تقویت نماید. پس از پایان دوره حکومت او در مصر، اسماعیل به حکومت حلب منصوب شد و در آنجا نیز به فعالیتهای خود ادامه داد. این انتصاب نشاندهنده اهمیت مصر در دوران خلافت عباسی و توجه ویژه هارون الرشید به این منطقه است.
منبع: النجوم الزاهرة جلد 2 صفحه 105
منابع
1. النجوم الزاهرة جلد 2 صفحه 105
2. تاریخ الإسلام جلد 12 صفحه 68
3. نسب نامه خلفا و شهر یاران و سیر تاریخی حوادث اسلام جلد 1 صفحه 40
ذكر ولاية اسماعيل بن صالح على مصر هو اسماعيل بن صالح بن علىّ بن عبد اللّه بن العباس بن عبد المطلب بن هاشم، الهاشمىّ العباسىّ أمير مصر، ولاّه الرشيد إمرة مصر على الصلاة فى يوم الخميس لسبع خلون من شهر رمضان سنة اثنتين و ثمانين و مائة بعد عزل عبيد اللّه بن المهدىّ عنها
