در روز چهارشنبه ۲۳ محرم ۱۴۲۷ هجری قمری برابر با ۳ اسفند ۱۳۸۴ هجری شمسی و ۲۲ فوریه ۲۰۰۶ میلادی، تروریستهای تکفیری وابسته به القاعده در عراق به رهبری ابومصعب زرقاوی، اقدام به انفجار حرم مطهر امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع) در شهر سامرا کردند. این حادثه در دو مرحله رخ داد؛ مرحله نخست منجر به تخریب گنبد طلایی حرم شد و حدود ۱۶ ماه بعد در روز چهارشنبه ۲۷ جمادیالاولی ۱۴۲۸ قمری برابر با ۲۳ خرداد ۱۳۸۶ شمسی، با انفجار دیگری منارهها و سقف سرداب مطهر تخریب گردید.
جزئیات تخریب اول
عوامل تروریستی در عملیات انفجار اول، با پوشیدن لباس نیروهای تکاور عراقی وارد حرم شدند و ضمن مصادره سلاح نگهبانان، آنان را به همراه خادمان حرم در یکی از غرفههای صحن زندانی کردند. سپس با کارگذاری حدود ۲۰۰ کیلوگرم مواد منفجره TNT در داخل بنا، حرم مطهر را منفجر کردند. در پی این انفجار، گنبد آجری با پوشش طلا و همچنین تزئینات کاشیکاری دیوارها فرو ریخت. شدت انفجار به حدی بود که مصالح و تزئینات تا شعاع نیم کیلومتر پرتاب شد، اما به دلیل استحکام بنا، پایههای گنبد، بدنه اصلی و دیوارها سالم ماندند.
واکنشهای داخلی و بینالمللی
این حادثه تلخ با محکومیت گسترده مواجه شد. در ایران و عراق بازارها تعطیل و عزای عمومی اعلام گردید. مراجع تقلید و علمای حوزههای علمیه دو کشور دروس خود را تعطیل کردند. آیتالله خامنهای و مقامات بلندپایه سیاسی ایران و عراق با صدور بیانیههایی این اقدام تروریستی را محکوم نمودند. همچنین سران و مقامات کشورهای اسلامی از جمله امیر کویت، رئیس جمهور سوریه، پادشاه اردن، وزیر خارجه لبنان و مصر، دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس و دبیر کل وقت سازمان ملل متحد این جنایت را تقبیح کردند.
تخریب دوم
در ۲۷ جمادیالاولی ۱۴۲۸ قمری (۲۳ خرداد ۱۳۸۶ شمسی) ساعت سه بامداد، تروریستها بار دیگر وارد حرم شدند و پس از درگیری با محافظان، اقدام به بمبگذاری کردند. ساعت ۹ صبح دو انفجار رخ داد که نخستین انفجار گلدسته سمت چپ و دومین انفجار گلدسته سمت راست حرم را به طور کامل تخریب کرد.
در ۱۶ خرداد ۱۳۹۳ شمسی نیز حمله دیگری از سوی گروه داعش به شهر سامرا با هدف تخریب مجدد حرم صورت گرفت که با مقاومت مردم، مدافعان حرم و نیروهای امنیتی عراق ناکام ماند.
بازسازی حرم مطهر
عملیات بازسازی حرم با تأخیر و به دلیل مخالفتهای برخی گروههای غیرشیعی آغاز شد. اگرچه ابتدا قرار بود بازسازی زیر نظر یونسکو و توسط کارشناسان اروپایی انجام شود، اما به دلیل کندی روند کار، دولت عراق این مسئولیت را به ستاد بازسازی عتبات عالیات ایران واگذار کرد.
عملیات بازسازی از سال ۱۳۸۹ شمسی آغاز شد و گنبد حرم با مساحت ۱۲۰۰ مترمربع به عنوان بزرگترین گنبد در اعتاب مقدسه، در تابستان ۱۳۹۱ با بیش از ۲۳ هزار خشت طلا طلاکاری گردید. بر اساس برخی منابع، هزینه بازسازی حدود ۱۰۰ میلیون دلار برآورد شده است.
امنیت پایین منطقه سامرا باعث تأخیرهای مکرر در بازسازی شد که با نارضایتی شیعیان همراه بود. به همین دلیل، آیتالله سید علی سیستانی ساخت ضریح جدید را بر عهده گرفت و آن را به نماینده خود در ایران واگذار کرد. کارگاه ساخت ضریح در سال ۱۳۸۹ در قم دایر شد و در این پروژه از ۴۵۰۰ کیلوگرم نقره، ۷۰ کیلوگرم طلا و ۱۱۰۰۰ کیلوگرم چوب ساج استفاده گردید. طراحی ضریح بر عهده سید مهدی علمدار و خطاطی آن توسط سید محمد حسینی موحد انجام شد.
تکمیل بازسازی
عملیات بازسازی حرم امامین عسکریین در شهریور ۱۳۹۴ به پایان رسید. این عملیات شامل چندین فاز از جمله ساخت و طلاکاری گنبد، ساخت و نصب گریو گنبد، کاشیکاری، آیینهکاری، معرقکاری و سنگکاری داخل حرم بود. همچنین صندوقچههای قبور امام علیالنقی (ع)، امام حسن عسکری (ع)، نرجس خاتون و حکیمه خاتون (دختر امام جواد) طی دو سال در شیراز ساخته شد. ساخت شش درب طلا شامل چهار درب ورودی اصلی و دو درب ورودی رواقها نیز به اتمام رسید.
اگرچه ضریح جدید در سال ۱۳۹۳ تکمیل شد، اما به دلیل فراهم نبودن شرایط انتقال و نصب، همچنان یک ضریح موقتی بر قبور مطهر نصب شده است.
اهمیت حرم عسکریین
حرم عسکریین در شهر سامرا مدفن امام دهم و یازدهم شیعیان است. علاوه بر این دو امام همام، نرجس خاتون (همسر امام عسکری و مادر امام زمان)، حکیمه خاتون (دختر امام جواد) و شمار دیگری از سادات علوی و عالمان شیعه در این مکان مقدس آرمیدهاند. در کنار حرم، سرداب غیبت که محل زندگی و عبادت امام زمان (عج) بوده، قرار دارد.
