پیشینه و زمینههای تاریخی
در سال 492 هجری قمری، در دوران خلافت المستعلی بالله، یکی از خلفای فاطمی مصر، بیتالمقدس به دست فرنگیان (صلیبیون) افتاد. این واقعه در شعبان این سال رخ داد و به یکی از تلخترین صفحات تاریخ اسلام تبدیل شد. فرنگیان پس از محاصره شهر، موفق به تصرف آن شدند و اقدام به قتل عام گسترده مسلمانان کردند. این رویداد در شرایطی اتفاق افتاد که دولت فاطمیان در مصر با ضعف و اختلال در امور حکومتی مواجه بود و نتوانست بهموقع از بیتالمقدس دفاع کند.
منبع: النجوم الزاهرة جلد: 5 صفحه: 148
تصرف بیتالمقدس
فرنگیان در روز جمعه، 23 شعبان سال 492 قمری، بیتالمقدس را تصرف کردند. برخی منابع تاریخهای دیگری مانند 2 شعبان یا 26 رمضان را نیز ذکر کردهاند، اما بیشتر گزارشها بر 23 شعبان تأکید دارند. فرنگیان پس از ورود به شهر، اقدام به قتل عام مسلمانان کردند و بسیاری از ساکنان شهر را به قتل رساندند. این واقعه در مسجد الاقصی نیز رخ داد و تعداد زیادی از مسلمانان در این مکان مقدس کشته شدند.
منبع: النجوم الزاهرة جلد: 6 صفحه: 37
قتل عام مسلمانان
پس از تصرف بیتالمقدس، فرنگیان به مدت یک هفته به قتل عام مسلمانان ادامه دادند. گزارشها حاکی از آن است که بیش از 70 هزار مسلمان در این واقعه کشته شدند. بسیاری از این کشتهشدگان از جمله علماء، عباد و زهاد بودند که در مسجد الاقصی به عبادت مشغول بودند. این قتل عام نهتنها از نظر تعداد تلفات، بلکه از نظر معنوی نیز ضربهای سنگین به جهان اسلام وارد کرد.
منبع: تاریخ أبي الفداء جلد: 2 صفحه: 28
واکنشها و پیامدها
تصرف بیتالمقدس و قتل عام مسلمانان، واکنشهای گستردهای در جهان اسلام بهدنبال داشت. دولت فاطمیان که نتوانسته بود از شهر دفاع کند، مورد انتقاد قرار گرفت. این واقعه همچنین باعث تشدید احساسات ضد صلیبی در میان مسلمانان شد و زمینهساز جنبشهای بعدی برای بازپسگیری بیتالمقدس گردید. این رویداد بهعنوان یکی از نقاط عطف در تاریخ جنگهای صلیبی شناخته میشود.
منبع: تاریخ الإسلام جلد: 34 صفحه: 209
نتیجهگیری
تصرف بیتالمقدس به دست فرنگیان در سال 492 قمری و قتل عام مسلمانان، رویدادی تلخ و تأثیرگذار در تاریخ اسلام بود. این واقعه نهتنها باعث از دست رفتن یکی از مهمترین شهرهای اسلامی شد، بلکه ضربهای سنگین به روحیه مسلمانان وارد کرد. با این حال، این رویداد بهعنوان محرکی برای جنبشهای بعدی در جهت بازپسگیری بیتالمقدس عمل کرد و نقش مهمی در شکلگیری تاریخ جنگهای صلیبی ایفا نمود.
منبع: الكامل في التاريخ جلد: 10 صفحه: 283
منابع
1. النجوم الزاهرة، جلد 5، صفحه 148
2. النجوم الزاهرة، جلد 6، صفحه 37
3. تاریخ أبي الفداء، جلد 2، صفحه 28
4. تاریخ الإسلام، جلد 34، صفحه 209
5. الكامل في التاريخ، جلد 10، صفحه 283
