پیشینه و زمینههای تاریخی
در سال ۴۲۰ هجری قمری، سلطان محمود غزنوی موفق به تصرف شهر ری شد. این واقعه در پی ضعف و بیتدبیری مجد الدوله دیلمی، حاکم ری، و نارضایتی سپاهیان او از حکومتش رخ داد. مجد الدوله به دلیل اشتغال به امور شخصی مانند معاشرت با زنان و مطالعه کتابها، از اداره امور مملکت غافل شده بود و این موضوع باعث شورش سپاهیانش شد. او برای حل این مشکل از سلطان محمود غزنوی درخواست کمک کرد، اما این درخواست بهانهای برای تصرف ری توسط محمود شد.
منبع: ترجمه تقویم التواریخ، جلد ۱، صفحه ۸۷
تصرف ری و دستگیری مجد الدوله
سلطان محمود غزنوی با آگاهی از ضعف مجد الدوله، سپاهی را به سوی ری فرستاد. این سپاه به فرماندهی حاجب محمود، وارد ری شد و مجد الدوله را دستگیر کرد. مجد الدوله که برای استقبال از سپاه محمود بیرون آمده بود، به همراه پسرش ابودلف دستگیر شد و حکومت او بر ری پایان یافت. این واقعه در ربیعالثانی سال ۴۲۰ هجری قمری اتفاق افتاد.
منبع: تاریخ أبي الفداء، جلد ۱، صفحه ۵۰۸
پیامدهای تصرف ری
تصرف ری توسط سلطان محمود غزنوی، تأثیرات قابل توجهی بر منطقه داشت. این واقعه باعث شد تا قدرت غزنویان در عراق عجم گسترش یابد و نفوذ آنها در مناطق مرکزی ایران افزایش پیدا کند. همچنین، این اتفاق به معنای پایان حکومت آل بویه در ری بود و زمینه را برای تسلط بیشتر غزنویان بر مناطق دیگر فراهم کرد.
منبع: الكامل في التاريخ، جلد ۹، صفحه ۳۷۱
واکنشها و اقدامات پس از تصرف
پس از تصرف ری، سلطان محمود غزنوی اقداماتی را برای تثبیت حکومت خود در این شهر انجام داد. او برخی از دیلمیان را که به او پیوسته بودند، به مناطق دیگر فرستاد تا حکومت او را در آنجا نیز تثبیت کنند. همچنین، محمود با ارسال نامهای به خلیفه عباسی، القادر بالله، از اقدامات خود در ری و مقابله با باطنیان و روافض خبر داد و خود را حامی سنت و اسلام معرفی کرد.
منبع: تاریخ الإسلام، جلد ۲۸، صفحه ۲۶۶
اهمیت تاریخی واقعه
تصرف ری توسط سلطان محمود غزنوی، نقطه عطفی در تاریخ ایران و منطقه بود. این واقعه نه تنها باعث تغییر قدرت در ری شد، بلکه نشاندهنده ضعف حکومتهای محلی و افزایش نفوذ غزنویان در مرکز ایران بود. همچنین، این اتفاق تأثیرات مذهبی نیز داشت، زیرا محمود خود را حامی سنت و مخالف با فرقههای باطنی و روافض معرفی کرد.
منبع: سلسلههای اسلامی جدید، جلد ۱، صفحه ۳۰۵
منابع
1. ترجمه تقویم التواریخ، جلد ۱، صفحه ۸۷
2. تاریخ أبي الفداء، جلد ۱، صفحه ۵۰۸
3. الكامل في التاريخ، جلد ۹، صفحه ۳۷۱
4. تاریخ الإسلام، جلد ۲۸، صفحه ۲۶۶
5. سلسلههای اسلامی جدید، جلد ۱، صفحه ۳۰۵
و كان مجد الدولة بن فخر الدولة بن بويه، صاحب الرّيّ، قد كاتبه يشكو إليه جنده، و كان متشاغلا بالنساء، و مطالعة الكتب و نسخها، و كانت والدته تدبّر مملكته، فلمّا توفّيت طمع جنده فيه، و اختلّت أحواله، فحين وصلت كتبه إلى محمود سيّر إليه جيشا، و جعل مقدّمهم حاجبه، و أمره أن يقبض على مجد الدولة. فلمّا وصل العسكر إلى الريّ ركب مجد الدولة يلتقيهم، فقبضوا عليه و على أبي دلف ولده.
