نبرد زلاقه: پیروزی بزرگ مسلمانان بر سپاهیان الفَنَش
پیشینه و زمینههای نبرد
در سال 591 هجری قمری، نبردی بزرگ میان سپاهیان یعقوب بن یوسف موحدی و الفَنَش، پادشاه طلیطله، در منطقهای به نام زلاقه رخ داد. این نبرد در شرایطی شکل گرفت که الفَنَش، پس از تسلط بر بخشهای وسیعی از اندلس، به قلمرو مسلمانان تجاوز کرده و آنها را تحت فشار قرار داده بود. یعقوب بن یوسف، که در آن زمان درگیر مقابله با شورشهای داخلی بود، با دریافت درخواست کمک از سوی مسلمانان اندلس، تصمیم به مقابله با تهاجمات الفَنَش گرفت. او با بسیج نیروهای خود، به سوی زلاقه حرکت کرد تا با سپاهیان مسیحی روبرو شود.
منبع: وقایع السنین و الاعوام جلد: 1 صفحه: 324
تشکیل سپاه و حرکت به سوی زلاقه
یعقوب بن یوسف با جمعآوری نیروهای مرتزقه و داوطلب، سپاهی عظیم تشکیل داد که تعداد آنها به دویست هزار نفر میرسید. او سپس با عبور از تنگه سبتة، به سوی زلاقه حرکت کرد. در مقابل، الفَنَش نیز با سپاهی متشکل از دویست و چهل هزار نفر به مقابله با مسلمانان آمد. این نبرد در نهم شعبان سال 591 هجری قمری آغاز شد و به یکی از خونینترین نبردهای تاریخ اسلام تبدیل گردید.
منبع: تاریخ الإسلام جلد: 42 صفحه: 8
پیروزی قاطع مسلمانان
نبرد زلاقه با پیروزی قاطع مسلمانان به پایان رسید. بر اساس گزارشها، تعداد کشتهشدگان سپاه الفَنَش به صد و چهل و شش هزار نفر رسید، در حالی که سی هزار نفر نیز به اسارت گرفته شدند. مسلمانان غنائم فراوانی از جمله خیمهها، اسبها، بغالها و اموال گرانبها به دست آوردند. یعقوب بن یوسف، که به عنوان امیرالمؤمنین شناخته میشد، غنائم را بر اساس شریعت تقسیم کرد و سپاهیانش را به ثروتی بیسابقه رساند.
منبع: تاریخ الإسلام جلد: 42 صفحه: 8
پیامدهای نبرد زلاقه
پیروزی مسلمانان در نبرد زلاقه تأثیرات عمیقی بر روند تاریخ اندلس گذاشت. این نبرد نه تنها تهاجمات مسیحیان را برای مدتی متوقف کرد، بلکه روحیه مسلمانان را تقویت نمود. از سوی دیگر، الفَنَش پس از این شکست سنگین، به طلیطله بازگشت و با تحقیر و ناامیدی، عهد کرد که انتقام این شکست را بگیرد. او حتی از برخی لذتهای دنیوی مانند خوابیدن روی تخت و نزدیکی به زنان دوری کرد تا زمانی که بتواند شکست خود را جبران کند.
منبع: تاریخ الإسلام جلد: 42 صفحه: 8
اهمیت تاریخی نبرد زلاقه
نبرد زلاقه به عنوان یکی از مهمترین نبردهای تاریخ اسلام در اندلس شناخته میشود. این نبرد نه تنها نشاندهنده قدرت نظامی مسلمانان در آن دوره بود، بلکه تأثیرات سیاسی و اجتماعی عمیقی بر منطقه گذاشت. پیروزی مسلمانان در این نبرد، باعث تثبیت موقت موقعیت آنها در اندلس شد و به عنوان نقطه عطفی در تاریخ مبارزات مسلمانان با مسیحیان به شمار میرود.
منبع: وقایع السنین و الاعوام جلد: 1 صفحه: 324
منابع
1. وقایع السنین و الاعوام جلد: 1 صفحه: 324
2. تاریخ الإسلام جلد: 42 صفحه: 8
گزارش منتخب
[وقعة الزّلاّقة بالمغرب] و فيها كانت بالمغرب وقعة الزّلاّقة، و كانت ملحمة عظيمة بين يعقوب بن يوسف بن عبد المؤمن، و بين الفنش 2 ملك طليطلة لعنه اللّٰه تعالى. كان الفنش قد استولى على عامّة جزيرة الأندلس، و قهر ولاتها، و كان يعقوب ببرّ العدوة مشغولا عن نصرة أهل الأندلس بالخوارج الخارجين عليه، و بين الأندلس و بين سبتة كان أدقّ ما يكون من عرض البحر، و عرضه ثلاثة فراسخ، و يسمى العدوة، و زقاق سبتة، و غير ذلك. و منه دخل المسلمون في المراكب لمّا افتتحوا الأندلس في دولة الوليد بن عبد الملك. و استصرى الفونش و استفحل أمره، و اتّسع ملكه، و كتب إلى يعقوب ينخّيه في الدّخول إليه، فأخذته حميّة الإسلام، و سار فنزل على زقاق سبتة، و جمع المراكب، و عرض جيوشه، فكانوا مائة ألف مرتزقة، و مائة ألف مطوّعة، و عدّوا كلّهم، و وصل إلى موضع يقال له «الزّلاّقة»، و جاءه الفنش في مائتي ألف و أربعين ألفا، فالتقوا، فنصر اللّٰه دينه، و نجا الفونش في عدد يسير إلى طليطلة، و غنم المسلمون غنيمة لا تحصى. قال أبو شامة 3: كان عدّة من قتل من الفرنج مائة ألف و ستّة و أربعين ألفا، و أسر ثلاثون ألفا، و أخذ من الخيام مائة ألف خيمة و خمسون ألفا، و من 9 الخيل ثمانون ألف رأس، و من البغال مائة ألف، و من الحمير أربعمائة ألف حمار، تحمل أثقالهم، لأنّهم لا جمال عندهم، و من الأموال و الجواهر و القماش ما لا يحصى. قال: و بيع الأسير بدرهم، و السّيف بنصف، و الحصان بخمسة دراهم، و الحمار بدرهم. و قسّم يعقوب الملقّب بأمير المؤمنين الغنائم على مقتضى الشّريعة فاستغنوا للأبد. و أمّا الفنش فوصل بلده على أسوأ حال، فحلق رأسه و نكّس صليبه، و آلى أن لا ينام على فراشه و لا يقرب النّساء، و لا يركب حتّى يأخذ بالثّأر. و أقام يجمع من الجزائر و البلاد و يستعدّ. قال: و قيل إنّما كانت هذه الوقعة في سنة تسعين، و هذا وهم، إنّما كانت في سنة إحدى و تسعين في تاسع شعبان 1.
