نبرد مرج الحديد: پيروزي مسلمانان در برابر فرنگیان
پیشینه و علل وقوع نبرد
در سال 591 هجری قمری، یعقوب بن یوسف موحدی، فرمانده مسلمانان، به دلیل حملات مکرر فرنگیان به سرزمینهای اسلامی در اندلس، تصمیم به مقابله با آنها گرفت. این حملات پس از صلحی که در سال 586 هجری قمری بین مسلمانان و فرنگیان منعقد شده بود، آغاز شد. گروهی از فرنگیان که به این صلح رضایت نداشتند، به مناطق اسلامی یورش بردند و به قتل، غارت و اسیر کردن مسلمانان پرداختند. این اقدامات خصمانه باعث شد یعقوب بن یوسف برای دفاع از سرزمینهای اسلامی و مقابله با این تهدیدات، لشکری عظیم گردآوری کند و به سوی اندلس حرکت کند.
منبع: الكامل في التاريخ، جلد 12، صفحه 114
نبرد مرج الحديد
نبرد مرج الحديد در نهم شعبان سال 591 هجری قمری در شمال قرطبه و نزدیک قلعه ریاح رخ داد. این نبرد که در مکانی به نام مرج الحديد اتفاق افتاد، یکی از خونینترین نبردهای تاریخ اسلام در اندلس بود. فرنگیان با اطمینان از کثرت نیروهای خود، با شتاب به سوی مسلمانان آمدند و نبرد شدیدی بین دو طرف درگرفت. در ابتدا، فرنگیان بر مسلمانان غلبه کردند، اما با مقاومت و ایستادگی مسلمانان، وضعیت تغییر کرد و فرنگیان با شکست سنگینی مواجه شدند. در این نبرد، حدود 146 هزار نفر از فرنگیان کشته و 13 هزار نفر اسیر شدند. همچنین مسلمانان غنائم زیادی از جمله خیمهها، اسبها، قاطرها و الاغها به دست آوردند.
منبع: الكامل في التاريخ، جلد 12، صفحه 114
تلفات مسلمانان و پیامدهای نبرد
با وجود پیروزی مسلمانان، این نبرد تلفات سنگینی نیز برای آنها به همراه داشت. حدود 20 هزار نفر از مسلمانان در این نبرد کشته شدند. یعقوب بن یوسف به سربازان خود اعلام کرده بود که هر کس غنیمتی به دست آورد، مالک آن خواهد بود، به جز سلاحها که باید به فرماندهی تحویل داده شود. این نبرد نه تنها باعث تضعیف نیروهای فرنگیان شد، بلکه قدرت و عزم مسلمانان را در دفاع از سرزمینهای اسلامی به نمایش گذاشت. این پیروزی همچنین باعث شد که آیه {وَ جَعَلَ كَلِمَةَ اَلَّذِينَ كَفَرُوا اَلسُّفْلىٰ وَ كَلِمَةُ اَللّٰهِ هِيَ اَلْعُلْيٰا وَ اَللّٰهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ} مصداق عینی پیدا کند.
منبع: الكامل في التاريخ، جلد 12، صفحه 114
اهمیت تاریخی نبرد مرج الحديد
نبرد مرج الحديد یکی از مهمترین نبردهای تاریخ اسلام در اندلس محسوب میشود. این نبرد نه تنها باعث توقف حملات فرنگیان به سرزمینهای اسلامی شد، بلکه روحیه مقاومت و دفاع از اسلام را در میان مسلمانان تقویت کرد. پیروزی مسلمانان در این نبرد، نشاندهنده قدرت و وحدت آنها در برابر دشمنان بود و تأثیر بسزایی در حفظ سرزمینهای اسلامی در اندلس داشت.
منبع: الكامل في التاريخ، جلد 12، صفحه 114
منابع
گزارش منتخب
و قيل: كان سبب عبوره إلى الأندلس أنّ يعقوب لمّا قاتل الفرنج سنة ستّ و ثمانين [و خمسمائة] و صالحهم، بقي طائفة من الفرنج لم ترض الصلح، كما ذكرناه، فلمّا كان الآن جمعت تلك الطائفة جمعا من الفرنج، و خرجوا إلى بلاد الإسلام، فقتلوا و سبوا و غنموا و أسروا، و عاثوا فيها عيثا شديدا، فانتهى ذلك إلى 2 يعقوب، فجمع العساكر، و عبر المجاز إلى الأندلس في جيش يضيق عنه الفضاء، فسمعت الفرنج بذلك، فجمعت قاصيهم و دانيهم، و أقبلوا إليه مجدّين على قتاله، واثقين بالظفر لكثرتهم، فالتقوا، تاسع شعبان، شماليّ قرطبة عند قلعة رياح 3، بمكان يعرف بمرج الحديد، فاقتتلوا قتالا شديدا، فكانت الدائرة أوّلا على المسلمين، ثمّ عادت على الفرنج، فانهزموا 115 أقبح هزيمة و انتصر المسلمون عليهم وَ جَعَلَ كَلِمَةَ اَلَّذِينَ كَفَرُوا اَلسُّفْلىٰ وَ كَلِمَةُ اَللّٰهِ هِيَ اَلْعُلْيٰا وَ اَللّٰهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ 1. و كان عدد من قتل من الفرنج مائة ألف و ستّة و أربعين ألفا، و أسر ثلاثة عشر ألفا، و غنم المسلمون منهم شيئا عظيما، فمن الخيام مائة ألف و ثلاثة و أربعون ألفا، و من الخيل ستّة و أربعون ألفا، و من البغال مائة ألف، و من الحمير مائة ألف. و كان يعقوب قد نادى في عسكره: من غنم شيئا فهو له سوى السلاح، و أحصى ما حمل إليه منه، فكان زيادة على سبعين ألف لبس، و قتل من المسلمين نحو عشرين ألفا.
