مقدمه
قتل معتز عباسی، خلیفه سیزدهم عباسی، در سال 255 هجری قمری، یکی از وقایع تلخ و پرتنش در تاریخ خلافت عباسیان است. این واقعه که با خلع معتز از خلافت و سپس قتل او همراه بود، نشاندهنده نفوذ روزافزون ترکان در دربار عباسی و بیثباتی سیاسی این دوره است. معتز که در سن جوانی به خلافت رسیده بود، با چالشهای متعددی روبرو شد که در نهایت به مرگ او انجامید.
منبع: ترجمه تقویم التواریخ، جلد 1، صفحه 67
خلافت معتز و چالشهای پیش رو
معتز عباسی، با نام کامل ابوعبدالله محمد بن متوکل، در سال 252 هجری قمری به خلافت رسید. او جوانترین خلیفه عباسی بود که تا آن زمان به این مقام دست یافته بود. دوران خلافت او با نفوذ ترکان در دربار و اختلافات داخلی همراه بود. ترکان که نقش مهمی در حفظ قدرت عباسیان داشتند، به تدریج کنترل امور را در دست گرفتند و خلیفه را به ابزاری در دست خود تبدیل کردند.
منبع: وقایع السنین و الاعوام، جلد 1، صفحه 178
خلع معتز از خلافت
در سال 255 هجری قمری، ترکان معتز را تحت فشار قرار دادند تا از خلافت کنارهگیری کند. در روزهای پایانی ماه رجب، معتز به اجبار خلع شد و تمامی اموال و داراییهایش از او گرفته شد. این واقعه با خشونت و تحقیر همراه بود؛ ترکان او را در آفتاب سوزان قرار دادند و به صورتش سیلی میزدند تا او را وادار به کنارهگیری کنند. پس از خلع، معتز به مدت پنج روز در حبس باقی ماند.
منبع: النجوم الزاهرة، جلد 3، صفحه 23
قتل معتز
پس از خلع معتز، ترکان او را به حمام بردند و در آنجا از دادن آب به او خودداری کردند. معتز که از تشنگی به شدت رنج میبرد، در نهایت در دوم شعبان سال 255 هجری قمری در سن 24 سالگی درگذشت. برخی گزارشها حاکی از آن است که او را با آب یخ زهرآلود مسموم کردند. مرگ معتز پایان تلخ خلافت کوتاه او بود که تنها چهار سال و شش ماه به طول انجامید.
منبع: تاریخ طبری، جلد 9، صفحه 390
پیامدهای قتل معتز
قتل معتز عباسی نشاندهنده بیثباتی سیاسی و نفوذ ترکان در دربار عباسی بود. پس از مرگ او، مهتدی عباسی به خلافت رسید، اما او نیز نتوانست ثبات را به دربار بازگرداند. این واقعه به عنوان یکی از نقاط تاریک تاریخ عباسیان شناخته میشود که نشاندهنده افول قدرت خلفا و افزایش نفوذ نیروهای نظامی در حکومت بود.
منبع: الكامل في التاريخ، جلد 7، صفحه 196
نتیجهگیری
قتل معتز عباسی در سال 255 هجری قمری، پایان تلخ خلافت جوانی بود که در میان نفوذ ترکان و اختلافات داخلی، نتوانست قدرت خود را حفظ کند. این واقعه نه تنها زندگی معتز را به پایان رساند، بلکه نشاندهنده بحرانهای عمیق در ساختار حکومت عباسیان بود که در نهایت به افول این سلسله انجامید.
منبع: تاریخ الإسلام، جلد 19، صفحه 282
منابع
1. ترجمه تقویم التواریخ، جلد 1، صفحه 67
2. وقایع السنین و الاعوام، جلد 1، صفحه 178
3. النجوم الزاهرة، جلد 3، صفحه 23
4. تاریخ طبری، جلد 9، صفحه 390
5. الكامل في التاريخ، جلد 7، صفحه 196
6. تاریخ الإسلام، جلد 19، صفحه 282
گزارش منتخب
و لثلاث بقين من رجب منها خلع المعتز و لليلتين خلتا من شعبان اظهر موته،
