زیاد بن ابیه از چهرههای جنجالی تاریخ اسلام است که در چهارم رمضان سال ۵۳ هجری قمری در کوفه به بیماری طاعون درگذشت. او که به نامهای مختلفی مانند زیاد بن ابیه، زیاد بن سمیه، زیاد بن امه و زیاد بن عبید خوانده میشد، فرزند زنایی بود که پدرش نامعلوم و مادرش سمیه، کنیز حارث بن کلده و از زنان بدکاره طائف بود. سمیه ابتدا کنیز حارث بن کلده طبیب بود و پس از رانده شدن توسط او، به عبید چوپان ثقفی پیوست و در زمره روسپیان طائف درآمد.
زیاد در دوران خلافت امام علی علیه السلام از سوی آن حضرت به عنوان کارگزار در منطقه استخر فارس منصوب شد و در جنگ صفین نیز در کنار امام علی علیه السلام حضور داشت. اما پس از صلح امام حسن علیه السلام و با وساطت مغیره بن شعبه به معاویه پیوست. معاویه برای جلب وفاداری او، مجلس شهادتی ترتیب داد و با گواهی دادن ابو مریم، مشروب فروش طائف، زیاد را فرزند ابوسفیان و برادر خود خواند. بدین ترتیب زیاد زنای مادرش را پذیرفت و برادر معاویه شد.
پس از این انتساب، معاویه او را به امارت بصره و سپس کوفه منصوب کرد. زیاد با رسیدن به قدرت، سرکوب وحشیانه شیعیان را آغاز کرد و دست به جنایات متعددی زد. او سیزده هزار نفر را در بصره و کوفه به جرم شیعه بودن یا احتمال آن به قتل رساند و به معاویه نوشت که این کارها را با دست چپ انجام داده و آماده است با دست راست خود در حجاز نیز همین جنایات را تکرار کند.
از جمله جنایات او میتوان به دست بریدن، شکم پاره کردن، به دار آویختن، زنده به گور کردن، میل سرخ شده به چشمها کشیدن و خانهها را آتش زدن اشاره کرد. او عبدالرحمان بن حسان را به جرم محبت به امام علی علیه السلام زنده به گور کرد و قصد داشت در مسجد کوفه مردم را مجبور کند تا به امام علی علیه السلام دشنام دهند و در صورت امتناع، آنان را بکشد و خانههایشان را ویران کند.
پیش از اجرای این تصمیم، خبر آن منتشر شد و امام حسن علیه السلام و شیعیان، زیاد را نفرین کردند. همچنین برخی از شیعیان امام علی علیه السلام را در خواب دیدند که او را نفرین میکند. زیاد پیش از عملی کردن نقشه خود به بیماری طاعون مبتلا شد و به هلاکت رسید.
زیاد در دوران حکومت خود، حجر بن عدی و یارانش را به جرم عدم دشنام به امام علی علیه السلام دستگیر کرد و به شام فرستاد تا در منطقه مرج عذراء به شهادت رسیدند. پس از مرگ زیاد، پسرش عبیدالله بن زیاد جانشین او شد و به عنوان حاکم کوفه، نقش اصلی را در واقعه کربلا و شهادت امام حسین علیه السلام ایفا کرد.
