سید محمد محقق داماد (۱۲۸۵–۱۳۴۷ شمسی برابر با ۱۳۲۵–۱۳۸۸ قمری) از فقیهان و اصولیان برجسته و مدرسان نامدار حوزه علمیه قم بود. بسیاری از روحانیونی که در انقلاب اسلامی نقش داشتند و پس از آن در جمهوری اسلامی مسئولیت پذیرفتند، از شاگردان ایشان به شمار میرفتند. وی داماد آیتالله شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم، بود و از همین رو به «داماد» شهرت یافت. سید علی و سید مصطفی محقق داماد فرزندان اویند.
زندگینامه و تحصیلات
سید محمد محقق داماد در سال ۱۳۲۵ قمری در احمدآباد اردکان متولد شد. پدرش پیش از تولد او برای زیارت عتبات عالیات سفر کرد و در همان سفر درگذشت. در ششسالگی مادرش را نیز از دست داد. وی پس از آموختن علوم مقدماتی در اردکان، راهی یزد شد.
در حوزه علمیه یزد، نزد اساتیدی چون آقا سید احمد مدرسی، حاج سید یحیی واعظ و سید محمدعلیرضا حائری شاگردی کرد. پس از نه سال اقامت در یزد، به پیشنهاد شیخ غلامرضا یزدی در سال ۱۳۴۱ قمری به قم مهاجرت نمود و در درس بزرگانی چون میرسید علی کاشانی، سید محمدتقی خوانساری، میرزا محمد همدانی، سید محمد حجت و شیخ عبدالکریم حائری یزدی حاضر شد. آیتالله حائری توجه ویژهای به وی داشت و این رابطه به ازدواج او با دختر مؤسس حوزه قم انجامید و از آن پس به «داماد» ملقب گشت.
اساتید
سید احمد مدرس
غلامرضا فقیه یزدی
میرزا محمد همدانی
سید یحیی واعظ یزدی
سید حسین باغِ گندمی
سید محمدتقی خوانساری
میرسید علی یثربی کاشانی
سید ابوالحسن رفیعی قزوینی
سید محمد حجت کوهکمری
شیخ عبدالکریم حائری یزدی
تدریس
پس از درگذشت آیتالله حائری در سال ۱۳۱۵ شمسی، سید محمد محقق داماد از فضلای جوان حوزه قم به شمار میآمد و تدریس او بهتدریج رونق گرفت. در دوران مرجعیت آیتالله بروجردی، وی از ممتحنان حوزه بود و همراه علمایی مانند شیخ مرتضی حائری یزدی، از طلاب امتحان شفاهی میگرفت. با وجود دشواری بیان و عمق مطالب درسیاش، در طول سه دهه تدریس به یکی از شاگردپرورترین استادان تاریخ حوزه قم تبدیل شد. آیتالله شبیری زنجانی در این باره میگوید: «در درس آقای داماد طلبههای ممتاز شرکت میکردند؛ چون نه ریاستطلب بود و مطامع غیرعلمی در کار نبود. بیانش روشن نبود و نیاز به مقدمات ذهنی داشت، اما مطالبش عمیق و دقیق بود.»
شاگردان
سید محمدحسین بهشتی
عبدالرحیم ربانی شیرازی
سید حسن طاهری خرمآبادی
سید جلال طاهری اصفهانی
محمد مفتح
سید موسی شبیری زنجانی
علی احمدی میانجی
حسین مظاهری اصفهانی
محمدتقی ستوده
ناصر مکارم شیرازی
مرتضی حائری یزدی
مرتضی مطهری
حسین نوری همدانی
عبدالله جوادی آملی
سید مصطفی خمینی
علی قدوسی
حسینعلی منتظری
محمد مؤمن قمی
امام موسی صدر
سید علی محقق داماد
عباس محفوظی
احمد پایانی
آثار
حاشیه بر عروة الوثقی به قلم خود ایشان
تقریرات کتاب الحج (۳ جلد) به نگارش آیتالله عبدالله جوادی آملی
تقریرات دوره اصول توسط آیتالله ناصر مکارم شیرازی
تقریرات مبحث طهارت و دوره اصول توسط آیتالله سید جلالالدین طاهری اصفهانی
تقریرات بحث صلوة توسط آیتالله محمد مؤمن قمی
فعالیتهای سیاسی
به گفته آیتالله جوادی آملی، آیتالله محقق داماد دین و سیاست را ملازم هم میدانست، اما از فعالیت غیرعلمی پرهیز میکرد و همه وقت خود را به تحقیق و تدریس اختصاص داده بود. با این حال، در جریان اعتراض به لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی در اوایل دهه چهل شمسی، حضوری مؤثر داشت. پس از انتشار خبر تصویب این لایحه، همراه امام خمینی، آیتالله شریعتمداری، آیتالله نجفی و آیتالله گلپایگانی در منزل آیتالله شیخ مرتضی حائری گرد آمدند و جلسات هفتگی برای پیگیری لغو آن ترتیب دادند. در پی این جلسات، تلگرافهایی به شاه و نخستوزیر اسدالله علم فرستادند و مفاد لایحه را مغایر اسلام و قانون اساسی خواندند. همچنین علمای تهران و شهرستانها را در جریان گذاشتند تا حمایت آنان را جلب کنند.
درگذشت
آیتالله سید محمد محقق داماد روز چهارشنبه ۲ ذیالحجه سال ۱۳۸۸ قمری بر اثر سکته قلبی و پس از ۷۵ روز بیماری
