زندگی و حکومت طغرل سلجوقی
طغرل سلجوقی، با نام کامل ابو طالب محمد بن میکائیل بن سلجوق، بنیانگذار سلسله سلجوقیان و اولین سلطان این خاندان بود. او در سال ۴۲۹ هجری قمری به قدرت رسید و توانست با فتوحات گسترده، حکومت سلجوقیان را در مناطق وسیعی از ایران و عراق تثبیت کند. طغرل سلجوقی نقش مهمی در بازگرداندن قدرت به خلفای عباسی پس از دوره ضعف آنان ایفا کرد و با شکست دادن آل بویه، کنترل بغداد را به دست گرفت. او همچنین با از بین بردن قدرت بساسیری، خطبه را به نام خلیفه عباسی بازگرداند و به این ترتیب، جایگاه خلیفه را تقویت کرد.
منبع: النجوم الزاهرة، جلد ۵، صفحه ۷۳
وفات طغرل سلجوقی
طغرل سلجوقی در روز جمعه، هشتم ماه رمضان سال ۴۵۵ هجری قمری در شهر ری درگذشت. او در زمان وفات حدود ۷۰ سال سن داشت و بیش از ۲۵ سال حکومت کرده بود. برخی منابع سن او را بیش از ۸۰ سال و مدت حکومتش را ۳۰ سال ذکر کردهاند. طغرل سلجوقی در طول حکومت خود به عنوان فردی شجاع، حلیم و عادل شناخته میشد و توانست با سیاستهای خود، پایههای حکومت سلجوقیان را مستحکم کند. او در سالهای پایانی عمر خود تلاش کرد تا با ازدواج با دختر خلیفه عباسی، روابط خود با خلافت عباسی را تقویت کند، اما این ازدواج به دلیل مخالفت خلیفه و تدبیر وزیرش عمیدالملک کندری به نتیجه نرسید.
منبع: النجوم الزاهرة، جلد ۵، صفحه ۷۳؛ تاریخ الإسلام، جلد ۳۰، صفحه ۳۸۰
اختلاف در تاریخ وفات
در مورد تاریخ دقیق وفات طغرل سلجوقی اختلافاتی وجود دارد. برخی منابع سال ۴۵۳ هجری قمری و برخی دیگر سالهای ۴۵۴ و ۴۵۷ را ذکر کردهاند. با این حال، بیشتر منابع تاریخی سال ۴۵۵ هجری قمری را به عنوان سال وفات او تأیید میکنند. همچنین محل وفات او شهر ری ذکر شده است.
منبع: وقایع السنین و الاعوام، جلد ۱، صفحه ۲۵۴؛ تاریخ الإسلام، جلد ۳۰، صفحه ۳۶۰
انتقال قدرت به الب ارسلان
پس از وفات طغرل سلجوقی، قدرت به برادرزادهاش الب ارسلان بن داود بن میکائیل بن سلجوق منتقل شد. الب ارسلان که پیش از این به عنوان حاکم مناطق مختلف تحت فرمان عمویش فعالیت میکرد، به عنوان دومین سلطان سلجوقی بر تخت نشست. او توانست با ادامه سیاستهای طغرل سلجوقی، حکومت سلجوقیان را گسترش دهد و به یکی از قدرتمندترین حکومتهای زمان خود تبدیل کند.
منبع: ترجمه تقویم التواریخ، جلد ۱، صفحه ۹۱؛ الكامل في التاريخ، جلد ۱۰، صفحه ۲۹
اهمیت تاریخی وفات طغرل سلجوقی
وفات طغرل سلجوقی نقطه عطفی در تاریخ سلجوقیان بود. او به عنوان بنیانگذار این سلسله، توانست با فتوحات و سیاستهای خود، پایههای حکومت سلجوقیان را مستحکم کند و نقش مهمی در بازگرداندن قدرت به خلفای عباسی ایفا نماید. پس از او، الب ارسلان با ادامه این مسیر، حکومت سلجوقیان را به اوج قدرت خود رساند. وفات طغرل سلجوقی همچنین نشاندهنده پایان یک دوره و آغاز دورهای جدید در تاریخ ایران و جهان اسلام بود.
منبع: النجوم الزاهرة، جلد ۵، صفحه ۷۳؛ تاریخ الإسلام، جلد ۳۰، صفحه ۳۷۸
منابع
1. النجوم الزاهرة، جلد ۵، صفحه ۷۳
2. تاریخ الإسلام، جلد ۳۰، صفحه ۳۸۰
3. وقایع السنین و الاعوام، جلد ۱، صفحه ۲۵۴
4. ترجمه تقویم التواریخ، جلد ۱، صفحه ۹۱
5. الكامل في التاريخ، جلد ۱۰، صفحه ۲۹
و فيها توفّى السّلطان طغرلبك. و اسمه محمد بن ميكائيل بن سلجوق أبو طالب السّلجوقىّ. قدم بغداد سنة سبع و أربعين و أربعمائة، و خلع عليه الخليفة القائم بأمر اللّه العباسىّ، و خاطبه بملك المشرق و المغرب. قلت: و هذا أوّل ملوك السلجوقيّة، و هو الذي مهّد لهم الدولة، و ردّ ملك بنى العباس بعد أن كان اضمحلّ و زالت دعوتهم من العراق، و خطب لبنى عبيد خلفاء مصر لمّا استولى أبو الحارث أرسلان البساسيرىّ على بغداد. و قد تقدّم ذكر ذلك. فما زال طغرلبك هذا حتّى ردّ الخليفة القائم بأمر اللّه من الحديثة إلى بغداد، و أعاد الخطبة باسمه، و قتل البساسيرىّ. و كان شجاعا مقداما حليما، عصى عليه جماعة فظفر بهم و عفا عنهم. و هو الذي أزال ملك بنى بويه من العراق و غيره. و كانت وفاته بالرّىّ فى يوم الجمعة ثامن شهر رمضان من هذه السنة. و كانت مدّة ملكه خمسا و عشرين سنة؛ و قيل ثلاثون سنة. و مات و عمره سبعون سنة – و قيل جاوز الثمانين – و الأول أشهر
