زندگی و نقش علی بن محمد سمری
علی بن محمد سمری چهارمین و آخرین نائب خاص امام مهدی در دوران غیبت صغری بود. او پس از وفات ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی در سال ۳۲۶ قمری، به عنوان نائب امام منصوب شد و تا زمان وفاتش در سال ۳۲۸ یا ۳۲۹ قمری این مسئولیت را بر عهده داشت. دوران نیابت او مصادف با سالهای پایانی غیبت صغری بود که به گفته منابع شیعی، با وفات او این دوره به پایان رسید.
منبع: تاریخ الغیبة الصغری جلد: ۱ صفحه: ۴۱۳
وفات و محل دفن
علی بن محمد سمری در نیمه شعبان سال ۳۲۸ یا ۳۲۹ قمری در بغداد وفات یافت. برخی منابع محل دفن او را در خیابان خلنجانی در محله باب المحول، نزدیک نهر ابو عتاب ذکر کردهاند. این منطقه در شمال روستای براثا و در غرب بغداد واقع شده بود. وفات او نقطه پایانی بر دوران غیبت صغری بود و پس از آن، غیبت کبری آغاز شد.
منبع: تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم جلد: ۱ صفحه: ۲۱۱
اختلاف در تاریخ وفات
در مورد سال دقیق وفات علی بن محمد سمری اختلاف نظر وجود دارد. بیشتر منابع سال ۳۲۸ قمری را ذکر کردهاند، اما برخی دیگر سال ۳۲۹ قمری را صحیح میدانند. همچنین در برخی منابع کمتر شناخته شده، سالهای ۳۳۹ و ۳۴۴ قمری نیز به عنوان سال وفات او مطرح شدهاست. با این حال، اکثر مورخان شیعی بر سال ۳۲۸ یا ۳۲۹ قمری تأکید دارند.
منبع: المهدي المنتظر جلد: ۱ صفحه: ۲۴۱
اهمیت تاریخی وفات سمری
وفات علی بن محمد سمری نه تنها پایان زندگی آخرین نائب خاص امام مهدی بود، بلکه نشاندهنده آغاز دوره جدیدی در تاریخ تشیع، یعنی غیبت کبری، محسوب میشود. پس از او، ارتباط مستقیم شیعیان با امام زمان قطع شد و دوران نیابت عامه آغاز گردید. این واقعه تأثیر عمیقی بر ساختار اجتماعی و مذهبی شیعیان گذاشت و باعث شکلگیری نهادهای جدیدی مانند مرجعیت دینی شد.
منبع: مدینة معاجز جلد: ۸ صفحه: ۹
منابع
۱. تاریخ الغیبة الصغری، جلد ۱، صفحه ۴۱۳
۲. تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، جلد ۱، صفحه ۲۱۱
۳. المهدي المنتظر، جلد ۱، صفحه ۲۴۱
۴. مدینة معاجز، جلد ۸، صفحه ۹
گزارش منتخب
تولى السفارة من حين وفاة ابو القاسم بن روح عام 326، الى ان لحق بالرفيق الاعلى عام 329 في النصف من شعبان 2 فتكون مدة سفارته عن الامام المهدي عليه السلام ثلاثة اعوام كاملة، غير ايام.
