زمینههای تاریخی
موسی الهادی، چهارمین خلیفه عباسی، فرزند محمد المهدی و برادر هارون الرشید بود. او در سال 170 هجری قمری به خلافت رسید و دوران حکومت کوتاهی داشت. هادی در سن جوانی به قدرت رسید و با چالشهای متعددی از جمله اختلافات داخلی و رقابت با برادرش هارون مواجه شد. دوران خلافت او به دلیل کوتاهی و حوادث ناگوار، از جمله مرگ مشکوکش، در تاریخ اسلام مورد توجه قرار گرفته است.
منبع: ترجمه تقویم التواریخ، جلد 1، صفحه 57
وفات هادی عباسی
موسی الهادی در نیمه ماه ربیعالاول سال 170 هجری قمری درگذشت. برخی منابع علت مرگ او را بیماری و قرحه در جوفش ذکر کردهاند، در حالی که برخی دیگر معتقدند مادرش خیزران در قتل او نقش داشته است. گفته میشود خیزران به دلیل تلاش هادی برای خلع هارون و بیعت با پسرش جعفر، دستور قتل او را صادر کرد. این واقعه در منطقه عیساباذ رخ داد و هادی در سن 26 سالگی درگذشت.
منبع: النجوم الزاهرة، جلد 2، صفحه 62
اختلافات در گزارشها
در مورد تاریخ دقیق وفات هادی اختلافاتی وجود دارد. برخی منابع نیمه ربیعالاول را ذکر کردهاند، در حالی که دیگران روزهای دیگری از این ماه را گزارش دادهاند. همچنین در مورد مدت خلافت او نیز اختلافاتی وجود دارد؛ برخی آن را یک سال و سه ماه و برخی دیگر چهارده ماه ذکر کردهاند. این اختلافات نشاندهنده نبود گزارشهای دقیق و یکسان در منابع تاریخی است.
منبع: تاریخ ابی الفداء، جلد 1، صفحه 313
تأثیر واقعه بر تاریخ اسلام
وفات هادی عباسی و انتقال خلافت به هارون الرشید نقطه عطفی در تاریخ عباسیان بود. هارون الرشید به عنوان یکی از مشهورترین خلفای عباسی، دوران حکومت طولانیتری داشت و تحولات مهمی در دوران او رخ داد. مرگ هادی و نقش احتمالی خیزران در این واقعه، نشاندهنده رقابتهای داخلی و نقش زنان در سیاست آن دوره است. این واقعه همچنین تأثیرات قابل توجهی بر روابط خانوادگی و سیاسی خاندان عباسی گذاشت.
منبع: الکامل فیالتاریخ، جلد 6، صفحه 99
نتیجهگیری
وفات هادی عباسی در سال 170 هجری قمری یکی از وقایع مهم تاریخ اسلام است که با ابهامات و اختلافات تاریخی همراه است. این واقعه نه تنها پایان حکومت کوتاه هادی را رقم زد، بلکه زمینهساز خلافت هارون الرشید و تحولات بعدی در تاریخ عباسیان شد. نقش احتمالی خیزران در این واقعه نیز نشاندهنده تأثیر زنان در سیاست آن دوره است.
منبع: تاریخ الإسلام، جلد 10، صفحه 40
منابع
1. ترجمه تقویم التواریخ، جلد 1، صفحه 57
2. النجوم الزاهرة، جلد 2، صفحه 62
3. تاریخ ابی الفداء، جلد 1، صفحه 313
4. الکامل فیالتاریخ، جلد 6، صفحه 99
5. تاریخ الإسلام، جلد 10، صفحه 40
گزارش منتخب
و فيها توفى موسى الهادي بعيساباذ و اختلف في السبب الذى كان به وفاته، فقال بعضهم: كانت وفاته من قرحه كانت في جوفه و قال آخرون: كانت وفاته من قبل جوار لامه الخيزران، كانت امرتهن بقتله لاسباب نذكر بعضها
