زندگی و دوران حکومت هشام بن عبدالملک
هشام بن عبدالملک، دهمین خلیفه اموی، در سال 125 هجری قمری در منطقه رصافه درگذشت. او فرزند عبدالملک بن مروان بود و پس از برادرش یزید بن عبدالملک به خلافت رسید. دوران حکومت او نزدیک به بیست سال به طول انجامید و به عنوان یکی از طولانیترین دورههای خلافت در تاریخ امویان شناخته میشود. هشام در سن 53 یا 54 سالگی درگذشت و مرگ او در ششم ربیعالثانی سال 125 هجری قمری اتفاق افتاد. برخی منابع نیز سن او را در زمان وفات 55 یا 56 سال ذکر کردهاند. او در منطقه رصافه دفن شد و قبر او در همانجا قرار دارد.
منبع: وقایع الأیام، جلد 1، صفحه 342؛ تاریخ طبری، جلد 7، صفحه 200؛ الكامل في التاريخ، جلد 5، صفحه 261
ویژگیهای شخصیتی و حکومتی هشام
هشام بن عبدالملک به عنوان فردی با تدبیر و سیاستمدار شناخته میشد. او در جمعآوری ثروت و اداره امور مالی حکومت مهارت داشت و گفته میشود که هیچ یک از خلفای پیشین به اندازه او اموال جمعآوری نکرده بودند. با این حال، او به دلیل خلق و خوی تند و بخلورزی شهرت داشت. برخی منابع او را فردی احول و غلیظالجثه توصیف کردهاند که در رفتار با مردم سختگیر بود. دوران حکومت او به دلیل فشارهای مالیاتی و سختگیریهایش بر رعیت، یکی از دشوارترین دورهها برای مردم بود.
منبع: وقایع الأیام، جلد 1، صفحه 342؛ تاریخ طبری، جلد 7، صفحه 200
مرگ هشام و حوادث پس از آن
پس از مرگ هشام، ولید بن یزید به خلافت رسید. گفته میشود که بین هشام و ولید اختلافات شدیدی وجود داشت و همین موضوع باعث شد که ولید پس از مرگ هشام، در تجهیز و کفن او سهلانگاری کند. برخی گزارشها حاکی از آن است که ولید حتی از اموال شخصی هشام برای کفن و دفن او استفاده نکرد و این کار را با قرض و عاریه انجام داد. برخی منابع نیز اشاره کردهاند که جسد هشام تا زمان گندیدن بدون کفن باقی ماند.
منبع: وقایع الأیام، جلد 1، صفحه 342؛ تاریخ طبری، جلد 7، صفحه 200
تأثیر هشام بر تاریخ اسلام
هشام بن عبدالملک به عنوان یکی از خلفای قدرتمند اموی شناخته میشود که در امور سیاسی و اداری مهارت داشت. او در کنار معاویه بن ابوسفیان و عبدالملک بن مروان، به عنوان یکی از سه سیاستمدار برجسته بنیامیه معرفی شده است. حتی برخی از خلفای عباسی مانند منصور دوانیقی از روشهای حکومتی او الگو گرفتند. با این حال، دوران حکومت او به دلیل سختگیریهای مالیاتی و فشار بر مردم، یکی از دورههای سخت برای رعیت بود.
منبع: وقایع الأیام، جلد 1، صفحه 342؛ تاریخ طبری، جلد 7، صفحه 200
منابع
1. وقایع الأیام، جلد 1، صفحه 342
2. تاریخ طبری، جلد 7، صفحه 200
3. الكامل في التاريخ، جلد 5، صفحه 261
و من ذلك وفاه هشام بن عبد الملك بن مروان فيها، و كانت وفاته – فيما ذكر ابو معشر – لست ليال خلون من شهر ربيع الآخر، كذلك حدثنى احمد بن ثابت، عمن ذكره، عن إسحاق بن عيسى، عنه. و كذلك قال الواقدى و المدائني و غيرهما، غير انهم قالوا: كانت وفاته يوم الأربعاء لست ليال خلون من شهر ربيع الآخر، فكانت خلافته في قول جميعهم تسع عشره سنه، و سبعه اشهر و أحدا و عشرين يوما في قول المدائني و ابن الكلبى، و في قول ابى معشر: و ثمانية اشهر و نصفا، و في قول الواقدى: و سبعه اشهر و عشره ليال. و اختلف في مبلغ سنه، فقال هشام بن محمد الكلبى: توفى و هو ابن خمس و خمسين سنه. و قال بعضهم: توفى و له اثنتان و خمسون سنه و قال محمد بن عمر: كان هشام يوم توفى ابن اربع و خمسين سنه. و كانت وفاته بالرصافة و بها قبره، و كان يكنى أبا الوليد
