تولد و خاستگاه
آیتالله سید محمود حسینی شاهرودی در سال ۱۳۰۱ قمری (۱۲۶۲ شمسی) در روستای قلعه آقا عبدالله (از توابع بسطام و شاهرود) در خانوادهای مذهبی و کشاورز دیده به جهان گشود. پدر ایشان سید علی نام داشت و از سادات حسینی بودند.
تحصیلات و استادان
پس از گذراندن مقدمات و دروس اولیه در بسطام، به حوزه علمیه مشهد مقدس رفت و دروس سطح و بخشی از خارج را آنجا گذراند. در سال ۱۳۲۸ قمری (۱۲۸۹ شمسی) به نجف اشرف مهاجرت کرد و در محضر بزرگانی چون:
– آیتالله آخوند محمدکاظم خراسانی (صاحب کفایة الاصول) به مدت یک سال و نیم
– آیتالله میرزا محمدحسین نائینی
– آیتالله آقا ضیاءالدین عراقی
تلمذ نمود و از محضر این اساتید برجسته بهره کامل برد.
پس از رحلت آیتالله نائینی، خود به تدریس خارج فقه و اصول پرداخت و حوزه درس ایشان به یکی از پررونقترین حلقههای علمی نجف تبدیل شد و فضلا و علمای بسیاری را تربیت کرد.
شاگردان برجسته
از جمله شاگردان برجسته ایشان میتوان به:
– فرزندشان آیتالله سید محمد حسینی شاهرودی
– سید محمدجعفر مروج جزائری
– محمدجواد خراسانی
– آیتالله ناصری
اشاره کرد.
مرجعیت و زهد
پس از رحلت آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی، رساله عملیه آیتالله شاهرودی در دسترس مقلدان در عراق، ایران، لبنان، هند، پاکستان و دیگر مناطق قرار گرفت. با درگذشت آیتالله بروجردی، مرجعیت ایشان گسترش بیشتری یافت و حوزه درس فقه و اصولشان در نجف میزبان شمار زیادی از فضلا بود.
با وجود ورود وجوهات شرعی فراوان، زهد و پارسایی ایشان چنان بود که گاه از تصرف در هدایا خودداری میکرد و زندگی بسیار ساده و حتی سختتری از طبقات پایین جامعه داشت.
فعالیتهای اجتماعی، خیریه و خدماتی
– اقامه نماز جماعت در مسجد هندی نجف که پرجمعیتترین نماز جماعت نجف بود.
– تأمین شهریه، نان و هزینههای درمانی طلاب حوزههای نجف، کربلا، سامرا و مشهد مقدس.
– تأسیس اولین **بعثه حج** (بعثه دینیه حج) در تاریخ مرجعیت شیعه در سال ۱۳۸۷ قمری (۱۳۴۶ شمسی) به سرپرستی فرزند بزرگشان که مورد استقبال گسترده حجاج قرار گرفت.
– احیای سنت پیادهروی اربعین به کربلا (از اقدامات مهم و ماندگار ایشان در احیای این شعیره).
– تأسیس اولین شهرک مسکونی ویژه طلاب به نام «حی الإمام الشاهرودی» در نجف اشرف.
– حمایت مالی و معنوی از امور حوزههای علمیه و رسیدگی به امور مؤمنان.
فعالیتهای سیاسی و حمایتی از نهضت اسلامی
آیتالله شاهرودی از حامیان جدی نهضت امام خمینی (ره) بود.
– در سال ۱۳۴۲ شمسی (در پی یورش رژیم پهلوی به حوزه قم و حوادث فیضیه)، جنایات رژیم را محکوم و با ارسال تلگرافهای متعدد به ایران، رهنمودهایی به مردم و علما ارائه داد.
– در دوران تبعید امام خمینی به نجف، روابط صمیمانهای با ایشان برقرار کرد و از نهضت اسلامی حمایت فعال نمود.
آثار و تألیفات
ایشان به دلیل مشغلههای علمی، تدریس و رسیدگی به امور حوزه و مردم، کمتر به تألیف مستقیم پرداختند؛ با این حال آثار ارزشمندی از ایشان باقی مانده یا توسط شاگردان ثبت شده است:
– تقریرات اصول فقه میرزای نائینی
– تقریرات درس آیتالله آقا ضیاءالدین عراقی
– حاشیه بر وسیلة النجاة (اثر آیتالله اصفهانی)
– حاشیه بر العروة الوثقی
– ذخیرة المؤمنین
– کتاب الإجارة
– کتاب الحج
– نتائج الأفکار فی الأصول
وفات
آیتالله العظمی سید محمود حسینی شاهرودی سرانجام در ۱۷ شعبان ۱۳۹۴ قمری (۱۴ شهریور ۱۳۵۳ شمسی) در نجف اشرف دار فانی را وداع گفت. پیکر مطهر ایشان در حرم امیرالمؤمنین علی علیهالسلام به خاک سپرده شد.
آیتالله شاهرودی نمونهای برجسته از فقیه مجاهد، زاهد پارسا، مرجع دلسوز و پشتیبان نهضت اسلامی بود که خدمات ماندگاری در حوزه علمیه، امور خیریه و احیای شعائر دینی از خود بر جای گذاشت. رحمه الله رحمة واسعة.
