پیشینه و زمینههای قیام
قیام توابین یکی از مهمترین حرکتهای شیعیان در تاریخ اسلام است که به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی در سال 65 هجری قمری شکل گرفت. این قیام در پی واقعه عاشورا و شهادت امام حسین در سال 61 هجری قمری به وقوع پیوست. شیعیان کوفه که از عدم حمایت خود از امام حسین احساس گناه میکردند، تصمیم گرفتند با قیامی خونخواهانه، توبه خود را به درگاه خداوند عرضه کنند. سلیمان بن صرد خزاعی، از بزرگان شیعه و از یاران وفادار امام علی ، رهبری این حرکت را بر عهده گرفت.
منبع: تاریخ الطبری، جلد 5، صفحه 583
آغاز قیام و تجمع در نخیله
در ماه ربیعالثانی سال 65 هجری قمری، سلیمان بن صرد خزاعی، یاران خود را در منطقه نخیله گرد آورد. این منطقه در نزدیکی کوفه قرار داشت و به عنوان محل تجمع توابین انتخاب شد. سلیمان در این مکان خطاب به یاران خود گفت که تنها راه توبه از گناه خذلان امام حسین ، شهادت در راه خونخواهی اوست. او از یارانش خواست که تنها برای رضای خدا و نه برای دنیا، در این قیام شرکت کنند.
منبع: تاریخ الطبری، جلد 11، صفحه 523
فراخوان عمومی و حرکت به سوی کوفه
سلیمان بن صرد برای جلب حمایت بیشتر، دو نفر از یاران خود، حكیم بن منقذ كندی و ولید بن عصیر كنانی، را به کوفه فرستاد تا مردم را به قیام دعوت کنند. آنها در کوفه فریاد زدند: «یا لثارات الحسين!» و این نخستین بار بود که چنین شعاری در تاریخ اسلام مطرح میشد. با این حال، تعداد کسانی که به قیام پیوستند، کمتر از انتظار بود و سلیمان از این موضوع ناراحت شد.
منبع: الكامل في التاريخ، جلد 4، صفحه 175
رویارویی با عبیدالله بن زیاد
توابین به رهبری سلیمان بن صرد، به سوی عبیدالله بن زیاد، عامل اموی در عراق، حرکت کردند. عبیدالله که از این قیام آگاه شده بود، با لشکری بزرگ به مقابله با آنها شتافت. در نبردی که در نزدیکی کوفه رخ داد، توابین با شجاعت جنگیدند، اما به دلیل تعداد کم و نداشتن تجربه کافی در جنگ، شکست خوردند. سلیمان بن صرد و بسیاری از یارانش در این نبرد به شهادت رسیدند.
منبع: وقایع السنین و الاعوام، جلد 1، صفحه 107
پیامدهای قیام توابین
قیام توابین اگرچه به شکست انجامید، اما تأثیر عمیقی بر تاریخ شیعه گذاشت. این قیام نشان داد که شیعیان حاضرند برای خونخواهی امام حسین جان خود را فدا کنند. همچنین، این حرکت الهامبخش قیامهای بعدی شیعیان، از جمله قیام مختار ثقفی، شد. توابین به عنوان نماد توبه و شهادت در راه امام حسین در تاریخ شیعه ماندگار شدند.
منبع: تاریخ الإسلام، جلد 5، صفحه 46
منابع
1. تاریخ الطبری، جلد 5، صفحه 583
2. تاریخ الطبری، جلد 11، صفحه 523
3. الكامل في التاريخ، جلد 4، صفحه 175
4. وقایع السنین و الاعوام، جلد 1، صفحه 107
5. تاریخ الإسلام، جلد 5، صفحه 46
الأحمري، قال: بعث سليمان بن صرد الى وجوه اصحابه حين اراد الشخوص و ذلك في سنه خمس و ستين، فاتوه، فلما استهل الهلال هلال شهر ربيع