غزوه تبوک: آخرین حضور نظامی پیامبر
زمان و مکان غزوه تبوک
غزوه تبوک در رجب سال نهم هجری قمری و در منطقهای به نام تبوک واقع در شمال شبهجزیره عربستان رخ داد. این غزوه به عنوان آخرین حضور نظامی پیامبر اسلام در میدان جنگ شناخته میشود. پیامبر پس از بازگشت از غزوه طائف، در مدینه اقامت گزید و سپس در رجب سال نهم، مردم را برای این غزوه آماده کرد. این غزوه به دلیل شرایط سخت آبوهوایی و کمبود منابع، به «جیش العسره» (لشکر سختی) نیز معروف شد.
منبع: المغازي جلد 1 صفحه 7
علت وقوع غزوه تبوک
علت اصلی این غزوه، خبری بود که به پیامبر رسید مبنی بر اینکه هرقل، امپراتور روم، همراه با برخی از قبایل عرب مسیحینشین مانند عامله، لخم و جذام، قصد حمله به مسلمانان را دارند. پیامبر برای مقابله با این تهدید، تصمیم به حرکت به سوی تبوک گرفت. این غزوه به دلیل دوری مسیر، گرمای شدید و کمبود منابع، یکی از سختترین غزوات دوران پیامبر بود.
منبع: الصحيح من سيرة النبي الأعظم جلد 30 صفحه 85
آمادهسازی و حرکت به سوی تبوک
پیامبر به طور علنی هدف این غزوه را اعلام کرد و از مردم خواست تا برای مقابله با روم آماده شوند. این در حالی بود که شرایط اقتصادی و آبوهوایی بسیار سخت بود و مردم در حال برداشت محصولات خود بودند. با این حال، مسلمانان به فرمان پیامبر پاسخ دادند و لشکری بزرگ تشکیل شد. برخی منابع تعداد شرکتکنندگان را 30 هزار نفر و برخی دیگر تا 70 هزار نفر ذکر کردهاند. پیامبر همچنین دستور داد تا هر قبیله برای خود لوا و پرچمی تهیه کند.
منبع: الصحيح من سيرة النبي الأعظم جلد 29 صفحه 144
عدم برخورد با دشمن
با وجود آمادهسازی گسترده، پیامبر و مسلمانان در تبوک با هیچ نیروی دشمنی روبرو نشدند. این غزوه بدون درگیری به پایان رسید و پیامبر پس از اقامتی کوتاه در تبوک، به مدینه بازگشت. برخی منابع اشاره کردهاند که این غزوه بیشتر به منظور آزمایش ایمان و وفاداری مسلمانان و همچنین نمایش قدرت اسلام به دشمنان انجام شد.
منبع: الصحيح من سيرة النبي الأعظم جلد 14 صفحه 28
تأثیرات غزوه تبوک
غزوه تبوک تأثیرات مهمی در تاریخ اسلام داشت. این غزوه باعث تقویت روحیه جهادی مسلمانان و همچنین تضعیف روحیه دشمنان شد. علاوه بر این، رفتار منافقان در این غزوه به طور کامل آشکار شد و آیاتی از قرآن در مورد آنها نازل گردید. این غزوه همچنین نشاندهنده قدرت سازماندهی و رهبری پیامبر در شرایط سخت بود.
منبع: الكامل في التاريخ جلد 2 صفحه 276
نتیجهگیری
غزوه تبوک به عنوان آخرین حضور نظامی پیامبر در میدان جنگ، نقطه عطفی در تاریخ اسلام محسوب میشود. این غزوه نه تنها قدرت نظامی مسلمانان را به نمایش گذاشت، بلکه ایمان و وفاداری آنها را نیز محک زد. با وجود عدم برخورد با دشمن، این غزوه تأثیرات عمیقی بر روند تاریخ اسلام گذاشت و به عنوان یکی از مهمترین غزوات دوران پیامبر شناخته میشود.
منبع: الإرشاد جلد 1 صفحه 154
منابع
1. المغازي جلد 1 صفحه 7
2. الصحيح من سيرة النبي الأعظم جلد 14 صفحه 28
3. الصحيح من سيرة النبي الأعظم جلد 29 صفحه 144
4. الصحيح من سيرة النبي الأعظم جلد 30 صفحه 85
5. الكامل في التاريخ جلد 2 صفحه 276
6. الإرشاد جلد 1 صفحه 154
گزارش منتخب
ثم غزوة النبىّ صلّى اللّه عليه و سلّم تبوك، فى رجب سنة تسع.
