جهاد، تلاش و مبارزه در راه خدا برای اعتلای حق و عدالت است، و شهادت، اوج این مجاهدت و فداکاری با نثار جان در همین راه است. این دو، از بلندترین ارزشهای اسلامی هستند که ضامن حفظ دین، عزت جامعه و رهایی از ستم محسوب میشوند.
خبرگزاری بین المللی اهل بیت علیه السلام-ابنا: روحیه جهاد و شهادت از مهمترین رموز موفقیت سربازان انقلاب و ملّت ایران است که با تلاش در کسب فضیلت ازخودگذشتگی و جان فشانی، سبب ناکامی دشمنان شدند و ترویج فرهنگ جهاد و شهادت، افزون برحفظ دین در جامعه سبب احیای ارزشهای والای اخلاقی میگردد.
اهمیت جهاد و شهادت در قرآن و روایات
مسئله جهاد و شهادت در بین تشیع از چنان اهمیّتی برخوردار است که در قرآن کریم که اصلیترین منبع تشیع است در مورد آن اشارات فراوانی شده است، از جمله در آیات شریفه: «و لا تَقولو لِمن یُقتَلُ فی سَبیلِ الله امواتٌ بل احیاءٌ ولکن لاتَشعُرون؛ وکسانی که در راه خدا کشته میشوند، مرده مپندارید بلکه زندهاند ولی شما نمیدانید» (1)
امام صادق (ع) می فرماید: برترین جهاد را جهادی برمی شمارد که مرکب شخص پی شود و خونش در راه خدا به زمین ریخته شود.(2) عشق و علاقه امیرالمومنین به مرگ و شهادت بیش از علاقه کودک به پستان مادر توصیف نمودهاند.(3) جهاد و شهادت زمانی در فرهنگ شیعه، جایگاه ویژه و ممتازی پیدا کرد که با واقعه عاشورا و شهادت جانگداز امام حسین علیهالسلام گره خورد. ارزشهای مقدس و بزرگ، با نام امام حسین علیهالسلام در فرهنگ سیاسی شیعه آمیخته شده و لقب سیدالشهدا نزد شیعیان برای او شایستهتر شناخته شده است. شهید با ایثار قطرات خون خود در پیکر جامعه، خون گرم و زندهای را به جریان میاندازد و با باز کردن راه خدا، سدها و موانع را بر میدارد.(4)
اهمیت جهاد و شهادت در کلام رهبر انقلاب اسلامی
با طلوع آفتاب عالمتاب اسلام، اندیشه بشر از تاریکی جهل و نادانی به سوی نور حق رهنمون گشت. تحلیلها و تفسیرهای بشریت نسبت به خالق هستی، جهان و نسبت به خویشتن و حوادث پیرامون دچار تحول بنیادین شد و جهان بینی او الهی گردید. یکی از این تحولات اساسی به برکت تعالیم وحی، تغییر نگرش نسبت به جهاد و شهادت است. بشر تا قبل از اسلام، جنگ و نبرد با دشمن جز برای چیره شدن بر دشمن و گسترش دایره شهوترانی و استعمار دیگران نبود و با ظهور اسلام، جنگ و جهاد ابعاد و جلوههای جدیدی را بروز و ظهور نمود. بنابراین هرتلاشی که در مقابل دشمن انجام میگیرد جهاد نیست.(5)
اهمیت جهاد و شهادت از نظر اسلام شناسان:
به دلیل نقش حساس شهادت در تاریخ اسلام و امّت اسلامی، بسیاری از اسلامشناسان غیرمسلمان، به دلیل تشویق اسلام به جهاد با جان در دفاع از حق و حقیقت و به علت علاقه فراوان مسلمانان برای استقرار عدل و ریشه کنی ظلم و به علت فداکاری همه جانبه رهبران اسلامی و امت اسلامی در صلح، مسلمانان را فنائیک، بنیادگرا و آیین اسلام را دین شمشیر معرفی میکنند.(6)
تفاوت جهاد و جنگ:
وقوع جنگها با انگیزههای مادی و مالی صورت میگیرد، در صورتی که جهاد، هدفش انسانکشی و رسیدن به منافع مالی نیست بلکه هدف حیاتبخشی به جامعه استثمارشده است که گرفتارعلل و عوامل ضدکمال شدهاند. تیغ تیز مجاهدان غدههای بیمار جامعه را زدوده و با ایجاد فضای مناسب فرصت بهرهمندی از آزادی فکری و آموزههای الهی و عقلانی و عقلایی را برای افراد جامعه در مسیر کمال فراهم مینماید. بسیاری از جوامع کفر به دلیل نبود گفتمانهای الهی و دینی فرصت اندیشیدن در اسمای کمالی که در فطرت انسان نهاده شده را ندارند و به تعبیر قرآن فرزندان با افکار کفر و جور پرورانده میشوند و گفتمان سازنده رقیبی با کفر و جور وجود ندارد. از این رو خداوند از مهمترین اهداف جهاد را رهایی مستضعفان فکری و جسمی از چنگال جور میشمارد، تا با اختیار خود مسیر کمال را برگزینند. «وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فی سَبیلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذینَ یَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْیَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِیًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصیرا؛ چرا در راه خدا، و (در راه) مردان و زنان و کودکانی که (به دست ستمگران) تضعیف شدهاند، پیکار نمیکنید؟!
همان افراد (ستمدیدهای) که میگویند: «پروردگارا! ما را از این شهر (مکه)، که اهلش ستمگرند، بیرون ببر! و از طرف خود، برای ما سرپرستی قرار ده! و از جانب خود، یار و یاوری برای ما تعیین فرما!»(7) پس جهاد به عنوان شاخهای از امر به معروف و نهی از منکر مطرح است که در جامعه مؤمن با دعوت به خیر وحق و انجام کارهای نیک و نهی از تباهی فساد جلوه دارد و در جوامع کفر برای بهرهمندی از رشد و تعالی با جهاد نمود پیدا میکند. «وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّی لا تَکُونَ فِتْنَةٌ وَ یَکُونَ الدِّینُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلاَّ عَلَی الظَّالِمین؛ و با آنها پیکار کنید! تا فتنه (و بت پرستی، و سلب آزادی از مردم،) باقی نماند و دین، مخصوص خدا گردد. پس اگر (از روش نادرست خود) دست برداشتند، (مزاحم آنها نشوید! زیرا) تعدّی جز بر ستمکاران روا نیست.»(8) همچنین برای ایجاد فرصت ابراز عقیده در جامعه اشغال شده بدست متجاوزان، می فرماید:« أُذِنَ لِلَّذینَ یُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلی نَصْرِهِمْ لَقَدیر؛ به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل گردیده، اجازه جهاد داده شده است، چرا که مورد ستم قرار گرفته اند و خدا بر یاری آنها تواناست.»(9) در واقع جهاد اسلام یاری ملّتها با دریدن پردهی سیاستهای استعماری و استکباری و استبدادی است تا نور اسلام و هدایت به آنها برسد.(10)
مبارزه و جهاد به یک معنا تمام شدنی نیست، چراکه شیطان همیشه در دنیا حضور دارد و فقط شکل جهاد در موقعیتهای مختلف تغییر میکند.(11) تا به هر وسیلهای زمینه دستیابی مردم به اسلام و حقیقت و رسیدن به مقامات کمالی انسان فراهم شود. «فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ فَخَلُّوا سَبیلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ ؛ (امّا) وقتی ماههای حرام پایان گرفت، مشرکان را هر جا یافتید به قتل برسانید و آنها را اسیر سازید و محاصره کنید و در هر کمینگاه، بر سر راه آنها بنشینید! هر گاه توبه کنند، و نماز را برپا دارند، و زکات را بپردازند، آنها را رها سازید زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است.»(12)
پی نوشت:
1.( بقره، آیه 154)
2.( وسائل الشیعه، ج5، ص 112)
3.(همان)
4. (عمید زنجانی، 1370ش، ص7)
5.(بیانات در دیداراساتید دانشگاه، 11/04/1393)
6.(عزتی، مقایسه ، 1374ش، ج1، ص175)
7.( نساء، آیه75)
8.( بقره، آیه193)
9.( حج، آیه39)
10.( بیانات در دیدار اعضای مجمع عالی بسیج مستضعفین )
11.(بیانات دردیدار نمایندگان مجلس شورای اسلامی، 04/03/1393)
12.(توبه، آیه5)