چکیده
سقطجنین ممکن است به انگیزه پنهانکردن عمل شنیع زنا و حفظ آبروی خانواده، انگیزه نجاتدادن مادر درصورتیکه ادامه حاملگی حیات مادر یا حیات جنین و مادر را تهدید کند، پیشگیری از انتقال بیماریهای خونی مانند بیماری هموفیلی، رهایی از بهوجودآمدن کودک ناقصالخلقه، پیشگیری از سرایت صفات ارثی و… باشد. حکم شرعی پزشک را از دو منظر قابل مطالعه است. نخست حکم وضعی و مسئولیت پزشک در سقطجنین بوده که بر اساس علم و جهل، مهارت و عدم مهارت داشتن پزشک متفاوت است. دوم، حکم تکلیفی پزشک است که بر اساس انگیزههای اسقاط جنین تفاوت دارد. در این راستا حکم تکلیفی و مسئولیت یا رفع مسئولیت پزشک منوط به مشروعیت و عدم مشروعیت سقط است. به نظر بعضی از فقها باید علل و اسباب ضروری بودن اسقاط جنین بهطور قطع ثابت شود و نتایج مترتب بر آن یقینی و ملاک و مصلحتی که از آن استفاده میشود بر ملاک و مصلحت ممنوع بودن برتری داشته باشد. از این رو شناخت حکم وضعی و تکلیفی پزشک در موارد پیشگفته و مسئولیتهای مترتب بر آن لازم انگاشته میشود. نوشتار حاضر به شیوه توصیفی تحلیلی مسئولیت سقطجنین توسط پزشک و کادر پزشکی در موارد متعدد را مورد بررسی قرار داده است.
تازه های تحقیق
نتیجهگیری
در این پژوهش نتایج ذیل بهدستآمده:
1- حکم وضعی به معنای ضمان پزشک در حالات زیر میباشد:
الف) اگر پزشک در علم طبابت حاذق نباشد و موجب سقطجنین شود، یا عیبی و تلفی در این راستا ایجاد کند.
ب)اگر پزشک علم طبابت داشته باشد؛ ولی در طبابت مقصر باشد و تلف یا عیب بر جنین یا بر مادر او سرایت کند.
ج)اگر علم طبابت داشته باشد و تقصیر نداشته باشد، ولی بدون اجازه طبابت کند و تلف یا ضرری متوجه جنین یا مادر او شود.
2- اگر پزشک مهارت عملی و علمی مطلوب را نداشته باشد و یا با دارا بودن مهارت بدون اخذ برائت و اذن بیمار یا ولی او اقدام به معالجه کند و موجب سقطجنین یاتلف گردد ضامن خواهد بود. اما باوجود اذن در معالجه و رعایت مقررات و موازین علمی پزشکی اقدام کند؛ ولی اتفاقاً باعث سقط یا تلف شده باشد، بین فقها اختلاف نظر وجود دارد.
3- از دلایل عدم ضمان پزشک احسان پزشک در معالجه است «ما علی المحسنین من سبیل و هل جزاء الاحسان الا الاحسان» و نباید احسان کننده ضامن دانست، و نیز شرعاً موظف به درمان بیمار بوده و تعهدی به حصول نتیجه بهبودی نیست، فقط بر او لازم است در حدود متعارف سعی کند و اگر در این صورت او را ضامن دانست موجب امتناع پزشکان از معالجه میگردد، ضمان به دلیل وجود رضایت و اذن و مشروعیت طبابت ساقط میگردد.
4- حکم تکلیفی پزشک و کادر پزشکی بر اساس جواز یا عدم جواز سقط است، در موارد و صورتهایی که سقطجنین مشروعیت ندارد پزشک حق ندارد عمل سقط را انجام دهد و اقدام او به سقطجنین حرام است؛ هرچند مادر جنین از او بخواهد و در صورتهایی که سقطجنین جایز باشد برای پزشک نیز جایز است به سقط اقدام کند.
پیشنهاد: پیشنهاد میشود که مسئولیت پزشک مبتنی بر تقصیر مفروض دانسته شود، به این معنی که پزشک در صورت ایراد خسارت ناشی از معالجه مستقیم یا صدور دستور معالجه مسئول شناخته شود، مگر اینکه عدم تقصیر او به اثبات رسد.
کلیدواژهها
مسئولیت پزشک، حکم تکلیفی، حکم وضعی، سقطجنین، کادر پزشکی
