چکیده
یکی از شرائطی که در فقه و ماده 268 ق.م.ا مصوب 1392 برای اجرای حدّ سرقت قرار داده شده «مخفیانه بودن عمل ربایش» است. برای واکاوی و تبیین بهتر این شرط باید دید اولاً مخفیانه بودن به چه معناست و آیا این عنصر باید در تمام عملیات سرقت باشد و اگر با دوربین های مدار بسته چنین فردی دیده شود در این صورت هم سرقت حدی محقق شده است؟ در کلمات فقیهان شیعه این سوالات به صورت صریح پاسخ داده نشده و به تبع آن رویکرد قانونگذار نیز دقیقاً مشخص نشده است. در نوشته پیشرو با توجه به روایات که عمده دلیل محل بحث بود، روشن شد باوجود اینکه هشت احتمال در تفسیر مخفیانه بودن وجود دارد احتمال صحیح آن است که نفس عملیات ربایش به صورت پنهانی و مخفیانه باشد، حتی اگر افرادی از مردم عادی یا مالک او را بینند؛ زیرا آنچه در روایات وارد شده تعبیر«یاخذ و یخفی» است و قید «یاخذ» مطلق نیست که برداشت آشکارا را هم شامل شود، بلکه باید مقیّد به صورت مخفیانه شود، چرا که در غیر این صورت فرقی بین سرقت و غیر آن مانند اختلاس ایجاد نخواهد شد؛ زیرا در اختلاس و استلاب هر دو مال به صورت آشکارا برده می شود. در این عملیات ربایش همینکه برداشت مال به صورت مخفیانه باشد کافی است، زیرا سرقت «ربودن شی به صورت پنهانی» هست، از این رو همینکه نفس اخراج مال از حرز به صورت مخفیانه باشد کفایت میکند، حتی اگر با دوربین مدار بسته دیده شود.
تازه های تحقیق
نتیجهگیری:
از شرائطی که برای سرقت حدّی در فقه و قانون ذکر شده بود، این بود که هتک حرز و سرقت باید مخفیانه باشد. در این نوشته به هشت احتمال پیرامون معنای «مخفیانه بودن سرقت» اشاره شد که در راستای تبیین معنای صحیح آن ادله شرطیت خفاء در سرقت بررسی شد و بیان شد در روایات که مهمترین مستند این شرط است، تعبیر «یاخذ و یخفی» وجود داشت که البته به دو صورت قابل قرائت بود «یاخذ و یُخفِی» یعنی مال را بردارد و آن را مخفی کند و «یاخذ و یخفَی»، یعنی مال را بردارد و خودش ـ سارق ـ مخفی شود و بیان شد که مطابق هر دو احتمال، دلالتی ندارد که اصل عمل باید مخفیانه باشد، اما باتوجهبه شواهدی که در خود همین روایات بود، مراد از «یاخد و یخفی» یعنی عملیات ربایش باید با پنهانکاری باشد؛ شاهد اول: در روایات تعبیر «دغاره معلنه» که به معنای اختلاس آشکار بود، و در مقابل آن باید عملی باشد که اولاً اختلاس نیست. ثانیاً آشکار نیست و بلکه پنهانی است؛ ازاینرو ثابت شد که قید «یاخذ» مطلق نیست که برداشت آشکارا را هم شامل شود، بلکه باید مقیّد بهصورت مخفیانه شود. شاهد دوم: در این روایات سرقت در مقابل اختلاس قرار داده شده بود و فارق آنها برداشت از حرز و غیر حرز قرار داده شده بود و لذا برایناساس تعبیر «یاخذ و یخفی» به این امر اشاره دارد که باید سرقت از حرز باشد. شاهد سوم: بر اساس این تفسیر فرقی بین اصطلاحات سرقت، اختلاس و استلاب نخواهد بود درحالیکه بر اساس لغت و فهم عرب تفاوت روشنبین این مفاهیم است و ثابت شد که این همینکه عملیات ربایش بهصورت مخفیانه باشد برای صدق سرقت حدی کافی است هرچند ممکن است اتفاقاً کسانی او را ببینند یا در محل سرقت دوربین کار گذاشته باشند و سارق را ببینند. علاوهبرآن همینکه نفس اخراج مال از حرز بهصورت مخفیانه باشد کفایت میکند؛ در نتیجه اگر هنگام خروج مالک یا فردی دیگری او را ببیند تأثیری در صدق سرقت بر عمل ربایش او ندارد؛ لذا به نظر میرسد باتوجهبه اهمیت مسئله قانونگذار باید علاوه بر اینکه دقیقاً در قانون معنای مخفیانه بودن سرقت را بیان کند، بیان کند که مخفیانه بودن باید در تمام عملیات باشد یا صرف ربایش بهصورت مخفیانه کافی است و حتی میتواند اشاره کند که صرف دیدن با دوربین به معنای آشکارا بودن ربایش تلقی نمیشود.
کلیدواژهها
سرقت، مال، مخفیانه بودن، اختلاس، کلاهبرداری
