چکیده
اقناع، هدف علم ارتباطات و قرآن، شریفترینِ گونۀ ارتباط است. هدف نهایی از اقناع، رسیدن به کُنش از راهبینش و گرایش است. شرط اصلی اقناع دینی، در معرض پیام دینی قرارگرفتن مخاطب است. یکی از قواعد مهم فقهی، امتناع از سوءاختیار مکلف هست که نافی رفع عقوبت محذوریتهای اختیاری در مسیر انجام تکلیف دینی است. پژوهش پیشرو از طریق گردآوری اطلاعات کتابخانهای و با روش توصیفی تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش است که مفهوم و کاربست قاعدۀ «امتناع از سوءاختیار مکلف» در اقناع دینی چیست؟ قاعدۀ امتناع در کلام و اصول فقه و فقه کاربرد دارد و پشتوانۀ نقلی و عقلی دارد و کاربست آن بسیار گسترده است. در مسئله اقناع دینی با تأکید بر قرآن کریم میتوان کاربست این قاعده را در دو حوزۀ فردی و اجتماعی تقسیمبندی نمود که مسائلی همچون «انصات» میتواند در حوزۀ فردی مقوم به این قاعده باشد. برایناساس، دایرۀ «انصات» از سکوت به استماع، توسعه خواهد یافت.
تازه های تحقیق
نتیجهگیری
قاعده امتناع از سوءاختیار یکی از قواعد مهم فقهی است که در علم کلام، اصول فقه و فقه مورداستفاده قرار میگیرد. گرچه ریشه این قاعده عقلی است اما موید به آیات نیز هست. بر طبق این قاعده ورود شخص به محذوریتی که سبب سلب اختیار وی از انجام تکلیفی باشد رافع عقوبت و تکلیف وی نخواهد بود. چرا که محذوریت صورتگرفته با اختیار وی منافاتی ندارد به این دلیل که بر اساس اختیار وی محذوریت ایجاد شده است و قدرت اولیه در تنجز تکلیف به این شخص کفایت میکند. یکی از کاربستهای مورداستفاده در این قاعده حوزه اقناع دینی است که شخص میبایست به جهت عدم ایجاد محذوریت در علم به احکام و مسائل دینی زمینه در معرض قرارگرفتن نسبت به پیامهای دینی را برای خود فراهم سازد. برایناساس میتوان قاعده امتناع را یکی از مؤیدات انصات دانست و مفهوم آن را از صرف سکوت به استماع همراه با اختیار توسعه داد. همچنین تبیین گردید که اقناع فرایندی دارای سه رکن هست که بینش و گرایش و در نهایت کنش ارکان اصلی در اقناع هست. در این پژوهش ضمن تبیین تعاریف رایج در علم ارتباطات از اقناع و بررسی آنها تعریف جدیدی از اقناع ارائه گردید و همچنین اقناع در قرآن کریم مورد بررسی قرار گرفت و الفاظ مشابه آن تبیین شد. در نهایت کاربست قاعده امتناع در مقوله اقناع را میتوان هم در حوزه حاکمیتی و هم در حوزه فردی دانست.
کلیدواژهها
اقناع، امتناع از سوءاختیار، اقناع دینی، قرآن کریم، قواعد فقهی.
