چکیده
با وجود مصادیق پرتکرار و پراهمیت قاعده لاضرر در برخورد انسان امروزین با جانوران، این قاعده در پژوهشهای فقهی پیرامون رفتار با حیوانات بهندرت موردتوجه قرار گرفته است. پژوهشهای اسلامی پیرامون نحوه تعامل با حیوانات هم برای جعل قوانین مرتبط بسترسازی خواهند کرد و هم در مرحله اجرای این قوانین، برای قشر متدین جامعه ضمانت اجرای شرعی به همراه خواهند داشت. هدف از این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی نگاشته شده است، بیان مصادیق لاضرر و تحلیل کیفیت تطبیق این قاعده در احکام مواجهه با حیوانات بوده است؛ به این منظور در گام اول مهمترین اختلافنظرهای اصولی پیرامون قاعده لاضرر و تأثیر آنها بر اصل و نحوه مصداق گزینی قاعده بیان شدهاند؛ در گام دوم پس از بیان نکاتی که لازم است در تطبیق لاضرر بر مصادیق زیستمحیطی موردتوجه قرار گیرند، مهمترین مصادیق این قاعده در مواجهه با حیوانات مورد بررسی قرار گرفتهاند.
تازه های تحقیق
نتیجهگیری
تأثیرگذارترین نظرهای معروف اصولی پیرامون قاعده لاضرر عبارتاند از: شمول قاعده نسبت به احکام عدمی، تکلیفی یا وضعی بودن حکم در قاعده لاضرر، شمول این قاعده نسبت به ضررهای اعتباری و مستحدثه، اثبات ضمان باقاعده لاضرر، امتنانی بودن و دلالت بر حرمت ضرر بر نفس مکلف.
برای تطبیق لاضرر بر احکام زیستمحیطی لازم است توجه شود که اولاً: عنوان ضرر در برخی مصادیق زیستمحیطی از باب حرام کفائی و در صورت رواج عمل قابل صدق است؛ ثانیاً: باید در نظر داشت که بسیاری از مصادیق ضرر در طول زمان برای نوع بشر ایجاد میشوند و این نکته مانع صدق قاعده نیست؛ ثالثاً: بین ضرر زدن به دیگران و تقدم در انتفاع تفاوت وجود دارد و رابعاً: عنوان نفع نقیض عنوان ضرر است و برای اجرای قاعده لاضرر لازم است هزینه و فایده برآورد شوند.
قاعده لاضرر در احکام مواجهه با حیوانات مصادیق قابلتوجهی دارد؛ بسیاری از این مصادیق حین نگهداری از حیوانات خانگی، صید و شکار، آلودگی محیطزیست، ساختوساز، حملونقل، آفتکشها و دامپروری اتفاق میافتند.
کلیدواژهها
فقه محیط زیست، فقه حیوانات، حقوق حیوانات، تطبیق لاضرر ، شکار آفتکش
