پرسش :
در کتاب عین الحیات آمده که ابوذر از اهالی مکه بود و در همین کتاب آمده که وقتی عثمان از ابوذر پرسید بدترین شهر نزد تو کجاست؟ گفت: ربذه، چون در زمان کفر در ربذه بودم و عثمان به سبب این گفتار ابوذر را به ربذه تبعید کرد.
سوال اینجاست:
الف: آیا ابوذر قبل از سکونت در مکه قبلا در ربذه بوده؟
ب: اینکه ابوذر گفته من در زمان کفر در ربذه بودم منظور چیست؟
پاسخ :
معمولا اینگونه است که وقتی گفته می شود فلانی اهل مکه یا مدینه یا فلان شهر می باشد، لزوماً به این معنا نیست که آن شخص در همان شهر سکونت داشته است. بلکه وقتی شخصی در مناطق یا روستاهای اطراف یک شهر زندگی می کند، چون آن شهر شناخته شده تر است، هنگامی که می خواهند بگویند فلانی اهل کجاست، معمولا اسم آن شهر را ذکر می کنند و این موضوع در میان ما هم مرسوم است. به شخصی می گوییم اهل کجایی مثلا می گوید اهل شیراز در حالی که اهل یکی از روستاهای شیراز می باشد. در مورد ابوذر هم اینگونه است چون طبق برخی گزارشات تاریخی محل زندگی ابوذر قبل از مسلمان شدن در منطقه ربذه بوده است که یکی از مناطق اطراف مکه و همچنین مدینه بوده است.
ربذه نام مکانهای مختلفی بوده که مهمترین آنها روستایی از توابع مدینه است. این مکان با فاصله چهار شب راه از مدینه و در سه فرسخی این شهر در مسیر مکه قرار داشته است.(1)
البته طبق این گزارش، ربذه از مناطق مدینه محسوب می شود نه مکه.
علت اینکه طبق برخی گزارشات ابوذر ربذه را بدترین محل معرفی کرده چرا که در زمان کفر در آن منطقه بوده از این جهت می باشد که ابوذر از ابتدا که مسلمان نبوده است بلکه در زمان قبل از ظهور اسلام که دوران جاهلیت و کفر بوده در این منطقه زندگی کرده و بعد از بعثت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) از اولین کسانی بوده که بعد از اطلاع از این امر به مکه آمده و اسلام آورد و بعد هم در مدینه در کنار آن حضرت زندگی کرده است. در واقع ابوذر دوران قبل از اسلام را بدترین دوران می داند.
پی نوشت:
1. اسکندری، الأمکنه، 1425ق، ج1، ص500؛ بغدادی، مراصد الإطلاع، 1412ق، ج2، ص601؛ حموی، معجم البلدان، 1995م، ج3، ص24.
