پرسش:
چرا در حکمت ۶۱ نهجالبلاغه آمده است که زن عقربی شیریننیش است? آیا این تعبیر توهین به زنان نمیباشد؟
پاسخ:
پاسخ اجمالی:
این تعبیر حضرت علی علیهالسلام ناظر به همه زنان نیست، بلکه به زنانی اشاره دارد که در صورت نداشتن تربیت و ایمان کافی، ممکن است آزار و گزندگی داشته باشند. در عین حال، وجود زنان شایسته و باایمان که همسران خود را نهتنها نمیآزارند بلکه مایه آرامش و رحمتاند، در روایات فراوان ستوده شده است. بنابراین سخن حضرت امیر علیهالسلام بیان یک ویژگی در شرایط خاص است، نه تحقیر جنس زن.
پاسخ تفصیلی :
حضرت امیر علیهالسلام در حکمت ۶۱ نهجالبلاغه میفرماید: «زن عقربی است که نیش او شیرین است».
حضرت علی علیهالسلام در این سخن حکیمانه به یکی از ویژگیهای متضاد زنان اشاره کرده و میفرماید: «زن عقربی است که نیشزدن او شیرین است».
حال توجه به نکاتی لازم است:
۱- ما در بسیاری از آیات قرآن حتی مذمتی از نوع بشر میبینیم.
خداوند میفرماید:
«به یقین انسان حریص و کمطاقت آفریده شده، هنگامی که بدی به او رسد، بیتابی میکند و هنگامی که خوبی به او رسد بخل میورزد و مانع دیگران میشود» [۱]
و در جای دیگر میخوانیم: «انسان به یقین بسیار ظالم و جاهل بود» [۲]
و در جای دیگر او را «کفور مبین» (کفرانکننده آشکار) نامیده است [۳]
و در جای دیگر از انسان به عنوان موجودی که هرگاه به نعمت میرسد طغیان میکند، یاد شده است.[۴]
بیشک، انسان در طبیعتش نه «کفور مبین» است، نه «ظلوم و جهول»، و نه طغیانگر، بلکه ظاهر این است که این بحثها درباره انسانهایی است که تحت تربیت رهبران الهی قرار نگرفتهاند و به صورت گیاهان خودرو درآمدهاند؛ نه راهنمایی و نه بیدارگری دارند و در میان هوسها غوطهورند.
به همین دلیل، در قرآن از مقام انسان با تقوا و مطیع فرمان الهی مدح و تمجید فراوان شده و اصولاً بنیآدم به عنوان گل سرسبد جهان آفرینش معرّفی گردیده است [۵]
در مورد جنس زن نیز مطلب همینگونه است؛ در میان زنان افراد شایستهای داریم که حتی در میان مردان مانند آنها کم است و به عکس، زنان بسیار منحرفی داریم که سرچشمه بسیاری از نابسامانیهای جامعه بشری هستند.
۲- به یقین منظور حضرت علی علیهالسلام همه زنان نیستند؛ زیرا بسیاری از آنان دارای چنان ایمان و تربیت و اخلاقی هستند که هرگز همسرانشان از آنها نیشی احساس نمیکنند. بلکه منظور این است که در طبیعت زن، اگر تربیت کافی نداشته باشد و از ایمان و معرفت روح او سیراب نشود، حالت گزندگی همچون عقرب به خود میگیرد و همسر خود را مورد نیش و آزار قرار میدهد. اما در کنار نیشهای او، نوشهای فراوانی نیز وجود دارد که نیشهای او را قابل تحمل، بلکه شیرین میکند.
این سخن حکیمانه برای همسران اینگونه زنان این پیام را دارد که به دلیل فواید وجودی آنان، نیشهای آنها را تحمل کنند.
امام صادق علیهالسلام فرمود: «یکی از حقوق زن بر مرد این است که اگر کار جاهلانهای انجام دهد، او را ببخشد و از او درگذرد» [۶]
و فرمود: «پدرم همسری داشت که او را اذیت میکرد، اما پدرم از او میگذشت و او را میبخشید» [۷]
بنابراین، این سخن ناظر به زنان تربیتنیافته است و تمامی زنان را شامل نمیشود [۸]
پینوشتها:
[۱] معارج ۱۹-۲۰
[۲] احزاب ۷۲
[۳] زخرف ۱۵
[۴] علق ۶-۷
[۵] اسراء ۷۰
[۶] الکافی ج۵ ص۵۱۰
[۷] وسائل الشیعه ج۲۰ ص۱۶۹
[۸] پیام امام امیرالمؤمنین، مکارم شیرازی، ج۱۲ ص۳۷۳