پرسش:
نوشتهاید: «این دروغ در فضای مجازی فرافکنی میشود که «لا إلهَ إلاّ اللّه» نگویید، چرا که ذکر سنگینی است»؛ اما در احادیث برای این ذکر، شرایط سختی بیان شده؛ پاسخ چیست؟!
پاسخ:
از یک سو، هیچ کاری آسان نیست؛ چنان که حتی خوردن و آشامیدن نیز کار آسانی نیست، تحصیل و اشتغال و ازدواج نیز سخت است، و اساساً رشد و تکامل، با گذر موفق از موانع و سختیها حاصل میشود؛ اما از سویی دیگر، هیچ یک از معارف، مدارج ایمانی و اوامر إلهی، سخت نیست، چرا که مطابق عقل، فطرت و نظام خلقت میباشد.
خداوند متعال، هیچ کس را بیش از آنچه به او داده و آن مقدار که در توان اوست، مکلف و مسئول ننموده است؛ لذا تمام دین، آسان میشود؛ چنان که فرمود: «لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا – خدا هيچ كس را جز [به قدر] آنچه به او داده است تكليف نمىكند» (الطلاق، 7) – «لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا – خداوند هيچ كس را جز به قدر توانايىاش تكليف نمىكند» (البقره، 285)
مودّت
تمامی شناختها (معارف)، باورها، گرایشات، محبّتها و توجهات آدمی، در رویکردها و رفتارهای او ظهور مییابند که به آن “مودّت” گفته میشود و این ظهور و بروز باطن در ظاهر، یا با گفتار صورت میپذیرد، یا با موضعگیری و رفتار (عمل).
خداوند سبحان، بندگانش را دوست دارد، لذا با ربوبیّت، رحمت (وجود بخشی)، هدایت، رزق، استجابت دعا، بخشش گناهان، “مودّت” خود را به آنها نشان میدهد. «وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ» (الروج، 14)؛ یعنی: محبّت خود را با مغفرت، ظاهر میسازد و نشان میدهد.
تفاوت گفتن با شناختن، باور و عمل کردن
اگر چه هر انسان عاقل و مؤمنی، باید نسبت به آن چه میگوید علم داشته باشد و عمل نماید، اما تفاوتهای بسیاری نیز وجود دارند و به چند دسته تقسیم میشوند:
دسته اول: شناخت عقلی و ایمان قلبی است که “ذکر” خاصی ندارد، مگر آن که کسی بخواهد به آن اقرار نماید، مانند: شهادتین.
دسته دوم: اعمالی است که باید به انجام برسد، اما “ذکر” ندارد؛ مانند: تلاوت قرآن مجید، اخلاق حسنه، صله ارحام، صدقات و خیرات.
دسته سوم: اعمالی است که هم ذکر دارد و هم عمل، مانند: نماز.
دستۀ چهارم: اعمالی هست که به “ذکر”، یعنی به گفتن آنها دستور داده شده است؛ مانند: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» – «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» – «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» – «وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ»؛ و اینها به غیر از فرمانهایی به “قُل – بگو”، در دعوت، استدلالهای عقلی، پاسخ به کفار و سایر امور میباشند.
در بسیاری از امور، مشکلات، فتنهها و حوادث، هیچ کاری از ما بر نمیآید! ما چگونه از شرّ تمامی آفریدهها از جنّ و انس مطلع شویم، یا از شرّ افسونگران، یا از شرّ بدخواهان و وسوسه کنندگان، آگاه شویم و در مقابل این ناشناختهها و کارهایشان، چه کاری از ما برمی آید؟! اما فرمود که شما خلع سلاح نشدهاید، همین که بگویید: «أَعُوذُ»؛ در پناه حق قرار میگیرید و از آسیبها و گزندهای آشکار و پنهان، در امان میمانید.
ذکر گرانقدر لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ و شرایط
نکات مهم، قواعد و شرایطی که برای ذکر شریف «لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» در آیات قرآن کریم و احادیث بیان شده است، برای ارتقای سطح دانش و بینش، مواضع و عملکردها میباشد؛ نه برای گفتن [ذکر] آن. به عنوان مثال:
مرتبۀ نخست، شناخت عقلی و علمی این حقیقت است، چنان که فرمود: «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ – پس بدان (علم داشته باش) که إلهی جز الله وجود ندارد» (محمد صلوات الله علیه و آله، 19).
مرتبۀ بعدی، ایمان به همان مقدار شناختی است که آدمی حاصل نموده است.
مرتبۀ بعد، ارتقای سطح دانش و بینش و تقویت هر چه بیشتر ایمان میباشد.
مرتبۀ بعد، اتخاذ مواضع و عمل میباشد.
●- اما، گفتن «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ»، نه تنها سرآغاز ورود به جرگۀ موحدان و اسلام عزیز و مقدمۀ مراتب بعدی میباشد، بلکه خودش آثار بسیاری دارد؛ از جمله آن که سبب توجه به الوهیت حق تعالی میگردد – سبب بخشش گناهان میگردد – تکرارش سبب القا به عقل و قلب میگردد – و بالاخره آن که آدمی را به مراقبت از شرکهای آشکار و پنهان وامی دارد.
پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله فرمودند:
«يا أيُّها النّاسُ! قُولوا: لا إلهَ إلاّ اللّه ُ تُفلِحوا – ای مردم! بگویید: “لا إلهَ إلاّ اللّه” تا رستگار شوید» (الطبقات الكبرى : 1/216)؛ یعنی: اولاً گفتن “لا إلهَ إلاّ اللّه”؛ ظهور و بروز شناخت و عقاید شماست؛ ثانیاً اقرار، گواهی (شهادت) و به زبان آوردن این ذکر شریف و تکرار آن، خودش آثار و برکات عظیمی دارد که شناخت بیشتر، ایمان قویتر، بندگی خالصانهتر، اتخاذ مواضع حق گرایانه و اعمال صالح، به آثار و برکات آن میافزاید.
چند حدیث در فضیلت و آثار ذکر (گفتن) لا إلهَ إلاّ اللّه
دقت شود که این احادیث، به فضیلت و آثار “گفتن” این ذکر اشاره دارد، نه به میزان شناخت، ایمان و عمل:
پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله:
*- «ما مِنَ الكَلامِ كَلِمَةٌ أحَبُّ إلَى اللّه ِ عز و جل مِن قَولِ: «لا إلهَ إلاَّ اللّه» (التوحيد، صدوق، 21 / 14)
– هيچ سخنى در نزد خداوند، محبوبتر از گفتار «لا اِلهَ الاّ اللّه» نيست.
*- «اگر آسمانها و اهل آن و زمینهای هفتگانه در یک کفه ترازو و «لَا إِلَهَ إِلَّا الله» در کفه دیگر باشد، بدون شک «لَا إِلَهَ إِلَّا الله» سنگینتر خواهد بود.» (وسائل الشیعة، ۷/ ۲۰۹)
*- «هیچ گفتاری در پیشگاه خدا محبوبتر از «لَا إِلَهَ إِلَّا الله» نیست و هر بندهای که آن را بگوید، گناهانش همانند برگهای درخت فرو میریزد.» (وسائل الشیعة، ۷/ ۲۰۹)
حضرت امام باقر علیه السلام:
«ما مِن شَيءٍ أعظَمَ ثَوابا مِن شَهادَةِ أن لا إلهَ إلاّ اللّه؛ لِأنَّ اللّه َ عَزَّ و جلَّ لا يَعدِلُهُ شَيءٌ، و لا يَشرَكُهُ في الأمرِ أحَدٌ»
– هيچ چيز ثوابش به اندازه گواهى دادن به لَا إِلَهَ إِلَّا الله نيست؛ زيرا چيزى با خداوند عزّ و جلّ برابرى نمىكند و هيچ كس در كار او شريكش نيست.
حضرت امام صادق علیه السلام:
«مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا الله مِائَةَ مَرَّةٍ كَانَ أَفْضَلَ النَّاسِ ذَلِكَ الْيَوْمَ عَمَلًا إِلَّا مَنْ زَادَ» (التوحيد، جلد۱، صفحه۳۰)
– هر كس صد بار لَا إِلَهَ إِلَّا الله بگويد، در آن روز برترين مردم در عمل است، مگر اين كه كسى از او بيشتر اين ذكر را بگويد.
معاد ناباوران، از این ذکر متنفرند
اثبات وجود خالق و اقرار به این که عالَم هستی خالقی دارد، حتی اقرار به این که خالقش الله جلّ جلاله میباشد، از بدیهیات اولیه میباشد، لذا در قرآن کریم فرمود که کفار هم به این حقیقت اقرار میکنند، اما اقرار به این که او “إله” است و هیچ إلهی [قابل پرستشی] جز او وجود ندارد، یعنی اقرار به وحدانیت حق تعالی به ویژه در الوهیت، برای بسیاری سنگین است، چرا که هزاران إله دارند که از جمله إله گرفتن هوای نفس میباشد: «أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا – آيا ديدی كسی را كه هوای نفس خويش را إله خود برگزيده است؟ آيا تو میتوانی وکالت او را بر عهده بگیری؟! (هدایتش کنی یا يا به دفاع از او برخيزی؟!)» (الفرقان، 43)
از اینرو، متذکر شد و فرمود که ناباوران به قیامت، از ذکر خدا به وحدانیت، و گفتن «لَا إِلَهَ إِلَّا الله» متفرند:
«وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ» (الزّمر، 45)
– هنگامی كه خداوند به يگانگی ياد میشود دلهای كسانی كه به آخرت ايمان ندارند مشمئز (و متنفر) میگردد، اما هنگامی كه از غیر او [إلهها و معبودهای جعلی خودشان] ياد میشود، آنان خوشحال میشوند!
●- بنابراین، کسانی که به هر بهانه و توجیهی، مردمان را از گفتن ذکر شریف «لَا إِلَهَ إِلَّا الله» منع میکنند، از همین قماشند!
