پرسش:
وقتی در کشور کافران زلزله می شود به این نتیجه می رسند که باید خانه های ضد زلزله بسازند، در کشور مسلمانان به این نتیجه می رسند که خدا از آسمانها آنها را تنبیه کرده است؟
پاسخ:
از دیدگاه اسلام علت حوادث عالم سه چیز می تواند باشد
۱- مواردی که علت طبیعی دارد و حادثه واقع شده ناشی از فعل و انفعال طبیعت است چرا که تزاحم عوامل مادی ناشی وقوع این گونه حوادث در عالم است.
اسلام در این موارد بر مسلمین واجب کرده است که به دنبال علومی برود که با این حوادث مقابله کرده و جامعه انسانی را نجات بخشد.
آیت الله العظمی مکارم شیرازی چنین می آورد:
«علومی که برای زندگی انسان ها نافع است گاه جنبه مادی دارد مانند تمامی علومی که برای زندگی مادی انسان ها لازم است نظیر پزشکی، کشاورزی، فنون دفاعی، صنایع سبک و سنگین و … و می دانیم این اگر این علوم نباشد وزندگی مادی انسان به طور معقول اداره نشود مشکلات معنوی فراوانی به دنبال خواهد داشت به همین دلیل این علوم در اسلام به عنوان واجب کفایی معرفی شده است یعنی هر گروهی لازم است به دنبال بخشی از این علوم برود تا همه نیازهای مادی جامعه اسلامی تامین گردد و اگر در یک رشته به اندازه کافی متصدیانی نداشته باشد وجوب عینی پیدا می کند».[۱]
روایات متعددی از أهل بیت (ع)در این زمینه آمده است که می توان همین حکم را از آن ها استفاده کرد.[۲]
از سوی دیگر در تعالیم اسلامی وارد شده است که نباید صرف توجه شما در برخورد با این حوادث عوامل طبیعی و مادی باشد بلکه در کنار این باید به دو نکته دیگر نیز توجه کنید:
۱- بخشی از این حوادث ناشی از اهمال و کوتاهی خود انسان ها است. برای مقابله با آن باید دست از این کوتاهی برداشته و امور را با دقت پیش ببرد چنان که فرمود:
« آنچه از بدی به سوی تو میرسد از ناحیه خود توست». (نسای ۷۹)
۲- در کنار توجه به عوامل و اسباب طبیعی و مادی ،یک سری عوامل معنوی نیز در بروز حوادث دخالت دارد .لذا برای مقابله با حوادث و مشکلات باید هر دو جهت چه اسباب مادی و چه اسباب معنوی را لحاظ کرده آنگاه برای حل مشکلات اقدام کنید چنان که امام رضا علیه السلام فرمود:
« هر زمان بندگان گناهان تازه ای را ابداع کنند خداوند بلاهای تازه و ناشناخته را بر انها مسلط می سازد».[۳]
حاصل آنکه اسلام برای مقابله با حوادث و مشکلات سه راه پیشنهاد می کند:
این که به عوامل مادی و طبیعی توجه شود و علوم لازم در این زمینه کسب شود دیگر آنکه به نقش خود در ایجاد و سبب سازی وقوع این حوادث و مشکلات توجه شود و در مرحله سوم چنان نباشد که تمام توجه به عوامل مادی باشد بلکه عوامل معنوی را نیز لحاظ کرده و با آمادگی و لحاظ هر سه جنبه مشکلات را حل کند.
اگر افرادی به این دستور اسلامی عمل نمی کنند نقصی بر تعالیم اسلام وارد نیست بلکه آنان باید اعمالشان را مطابق دستورات اسلام تنظیم کنند.
پینوشتها:
[۱] پیام امام ،ج۹ ص۵۰۶.
[۲] بحار الانوار ج۱ ص۱۶۳.
[۳] بحار الانوار ج۷۰ ص۳۵۴.
