پرسش:
آیا میشود گفت محبت و علاقه به همسر و فرزند و ماشین و ملک و املاک همه در یک سطح و از دنیا هستند و باید به همه چیز پشت پا زد و فقط خدا را دوست داشت؟
پاسخ:
توجه به خدا به معنی پشت پا زدن به خانواده نیست. پیامبر و اهل بیت (سلام الله علیهم) بیشترین توجه و محبت را نسبت به خانواده خود داشتند.
دوست داشتن خانواده اگر از حد اعتدال عبور نکند میتواند در راستای بندگی خداوند قرار گیرد و حتی منشعب و نشأت گرفته از محبت الهی باشد. دلبستگی و وابستگی به افراد وقتی نکوهش میشود که با محبت و بندگی خداوند در تعارض قرار گیرد و فرد به خاطر کسب رضایت محبوب خود رضایت الهی را نادیده بگیرد، یا عشق و علاقه به مخلوق او را نسبت به عشق به خالق غافل سازد.
قرآن کریم انسانها را در میزان عشق و علاقهای که به خداوند و خانواده خود دارند به سه دسته تقسیم میکند؛ گروهی از انسانها اگرچه به خداوند نیز محبت دارند اما محبت دنیا و مظاهر دنیوی در میان آنها پر رنگتر است: «قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَ أَبْناؤُكُمْ وَ إِخْوانُكُمْ وَ أَزْواجُكُمْ وَ عَشیرَتُكُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسادَها وَ مَساكِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَیكُمْ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ…»(۱)؛ بگو: «اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و طایفه شما، و اموالی كه به دست آوردهاید، و تجارتی كه از كساد شدنش میترسید، و خانههایی كه به آن علاقه دارید، در نظرتان از خداوند و پیامبرش و جهاد در راهش محبوبتر است، در انتظار باشید كه خداوند فرمان خویش را به اجرا در آورد و خداوند جمعیت نافرمانبردار را هدایت نمیكند.
گروه دوم نیز افرادی هستند که محبت به غیر خدا در قلب آنان به اندازه محبت به خداوند وجود دارد و هر دو با یکدیگر برابری میکند. این نوع از حب و علاقه خطرآفرین و به نوعی شرک آمیز است: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً یحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّه»(۲)؛ بعضی از مردم، معبودهایی غیر از خداوند برای خود انتخاب میكنند و آنها را همچون خدا دوست میدارند.
تنها عشق ورزی گروه سوم تأیید میشود که خداوند متعال درباره آنها میفرماید: «وَ الَّذینَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّه»(۳)؛ و کسانی که ایمان میآورند محبتشان نسبت به خداوند شدیدتر است.
بنابراین دوست داشتن همسر و خانواده اشکالی ندارد و بلکه بجا و ضروری است، اما این علاقه نباید به حدی باشد که عشق و بندگی خدا به پای آن قربانی شود. اگر انسان از مال و دارایی خود برای حفظ آبرو و سلامتی و خانواده و دینش به راحتی گذشت میکند و در مرتبهای بالاتر حاضر است از جان و مال و آنچه به آن علاقه دارد در راه رضایت خداوند گذشت کند این محبتها نه تنها راه سلوکش را سد نمیکند بلکه خود این محبتها بخشی از سلوک او به سوی خداست.
پی نوشتها:
۱. توبه، ۲۴.
۲. بقره، ۱۶۵.
۳. همان.
