پرسش :
آیا می توان گفت که زبیر بن عوام، بعد از عذاب و پاک شدن به بهشت می رود؟ چون او از جنگ با امیرالمؤمنین پشیمان شد و در جمل شمشیر بر یاران امیرالمؤمنین نکشید.
پاسخ :
درباره توبه زبیر بعد از ملاقات با امام علی(علیه السلام) در جنگ جمل، اقوال و نظرات متعدد است: برخی می گویند که بعد از گفتگو با امام (علیه السلام)، لشکرگاه را ترک کرد و عزم برگشت داشت که در مسیر برگشت کشته شد.(1) برخی می گویند بعد از این که با امام مواجه شد و متنبه گشت، به خیمه رفت تا برگردد که به تحریک عبد الله بن زبیر و عایشه، به میدان برگشت و موقع فرار لشکر جمل، زبیر هم فرار کرد که در راه کشته شد.(2)
در هر دو صورت زبیر مقصر است و در صورت اول که توبه کرد و میدان را ترک کرد نیز مستحق عذاب است؛ زیرا:
او در برپایی این فتنه از ارکان مهم بود و به عنوان صحابی بزرگ پیامبر (صلی الله علیه و آله)، در تحریک مردم و شکستن بیعت آنان و به مقابله نظامی آمدن آنها، سهم مهمی داشته است. تنها تکلیف او کنار کشیدن از جنگ نخواهد بود؛ بلکه او باید فریاد بزند و اعلام کند تا هر کس تحت تأثیر سخن او به این میدان آمده بود، بداند این جبهه باطل است.
همچنین وقتی جبهه حق و باطل مشخص میشود، همانگونه که گفتیم باید از حق دفاع کرد و کنارهگیری از هر دو میدان پذیرفته نیست.
پس به دلیل تحریک مردم و به میدان آوردن آنان علیه جبهه حق و هم یاری نکردن جبهه حق، او مستحق عذاب است؛ البته گناه او از صحابیای که تا آخر با حضرت جنگیدند، کمتر است.
اما این که عذاب او به چه کیفیت و چه مدت است و آیا امکان نجات و خلاص از جهنم دارد و بعد از مدتی عذاب از جهنم بیرون میآید یا نه! از اموری است که جز خدا کسی نمیتواند درباره آن حکم کند.
پی نوشتها:
1- طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۴، ص۵۱۱.
2- بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۵۲.
