پرسش:
خانم بنده سالهاست نماز نمیخواند. سالها با لطایفالحیل، تشویق، خرید اسباب زندگی و خرید برای خودش سعی در ترغیب به نماز کردهام تاکنون نتیجهای نگرفتهام، در جواب میگوید چرا مرا تحتفشار قرار میدهی؟ احساس میکنم با پیگیری بنده از ادای نماز هم فاصله میگیرد! نمیدانم چه کنم؟
پاسخ:
مقدمه:
همه ما بهعنوان مسلمان موظف هستیم تا یکدیگر را امربهمعروف و نهی از منکر نماییم. در این مسئله باید همچون پزشکی ماهر در ابتدا به دنبال بررسی علتها باشیم و پس از کشف علل بیماری، جهت درمان آن اقدام نماییم ضمن اینکه وظیفه ارشاد و هدایت نسبت به نزدیکان از اهمیت بیشتری برخوردار است. اگرچه از نگاه دین زندگی موفق آن است که زن و شوهر هردو در مسیر بندگی خداوند گام بردارند اما این مسئله نباید شمارا به تسلیم و شکست وادارد بلکه باید با صبوری و آرامش هرچه تمام درصدد حل مشکل برآیید.
با توجه به این مقدمه، نکاتی در پاسخ به سؤال شما بیان میشود:
اولین نکتهای که باید به آن توجه کنید این است که ما نمیتوانیم در ابتدا رفتار دیگران را تغییر دهیم بلکه باید در تلاش باشیم تا خودمان بهترین رفتارها را داشته باشیم تا به برکت رفتارهای خوب ما، دیگران نیز اثر مثبت بپذیرند؛ پس تذکر دادنهای مداوم، جروبحث کردن در رابطه با نماز و غر زدنهای پیوسته نمیتواند نتیجه خوبی به بار آورد. شما باید به میزان پایبندی خود به نمازخواندن دقت کنید و حواستان باشد که این پایبندی شعارگونه نباشد بلکه حقیقتاً اهل عمل باشید تا همسرتان از دیدن عمل شما به این امور ترغیب گردند و الا اگر سهلانگاری ولو به میزان محدود در رفتار خود شما هم دیده شود ایشان انگیزهای برای تغییر نخواهند داشت. هنگام به وجود آمدن هر مشکلی، ابتدا باید رفتارهای خودمان را موردسنجش قرار میدهیم تا مطمئن شویم در ایجاد این مشکل دخالتی نداشتهایم وقتی خیالمان از جانب خودمان راحت شد سراغ تأثیر سایر علل میرویم.
دعوت عملی:
اگرچه ما ناراحتی شمارا از این مسئله درک میکنیم اما لازم است شما نیز از خودتان بپرسید که من برای تقویت ایمان و اعتقاد او چه کردهام؟ و یا در تضعیف این عقیده چه دخلی داشتهام؟ اگر احساس میکنید رفتار نادرستی در این زمینه داشتهاید و یا کجخلقی و بدخلقی کردهاید و همینها باعث شده تا ایشان بر رفتار نادرست خود اصرار بورزند باید رفتار خود را تصحیح نمایید. مطمئن باشید محبت ورزی اثری اعجاز گونه دارد. شما با ابزار عشق و محبت و بهدوراز تنش و تشنج میتوانید ایشان را متقاعد کنید تا به نمازخواندن رو بیاورند. از زیر نظر گرفتن و کنترل رفتارهای او برای مدتی بپرهیزید و بهگونهای با همسر خود رفتار کنید که جذب اخلاق شما گردند. مراقب باشید در این مسیر دچار افشاگری، بردن آبروی ایشان، سرزنش و رسوا نمودن ایشان نگردید.
راهکارهای مهم:
کتابهایی با موضوع نماز را تهیه و مطالعه نمایید و سعی کنید در محل نظر و نگاه او قرار دهید تا نسبت به خواندن آنها راغب گردد.
گاهی وجود دوستان جدید و یا فضای جدید منجر به بیتوجهی انسان به امور عبادی میگردد. امروزه متأسفانه فضای مجازی در برخی موارد زمینهساز تضعیف عقاید مردم است؛ لذا از طریق همان محبت ورزی که اشاره شد برنامه حضور ایشان در فضای مجازی را مدیریت نمایید علاوه بر این رفتوآمد خود با خانوادههای مذهبی را نیز بیشتر نمایید تا از این طریق تأثیرات مثبتی در او ایجاد گردد.
اگر با افراد نامناسب معاشرت دارند سعی نمایید بهصورت غیرمستقیم و بدون موضعگیری، ایشان را از دوستان نامناسب فاصله دهید.
از واسطههایی که روی ایشان تأثیرگذار هستند استفاده نمایید مثلاً اگر حرفشنوی ایشان از مادر یا پدرشان زیاد است میتوانید محرمانه این موضوع را با مادر یا پدرشان مطرح کنید و از آنها درخواست کنید تا غیرمستقیم و نه از جانب شما، به ایشان تذکر دهند.
یکی از اموری که میتواند در عدم رغبت افراد به انجام کارهای خوب اثرگذار باشد این است که کارهای نیک و شایسته آنها و ویژگیهای مثبتی که دارند دیده نمیشود. گاهی افراد برای استمرار کار نیک نیازمند تشویقاند؛ بنابراین سایر ویژگیهای مثبت ایشان مثل دستپخت عالی، کدبانو بودن در امور زندگی، خوشاخلاق بودن و… را برجسته نموده و از این طریق زمینه را برای تشویق ایشان به نماز فراهم آورید.
در ایجاد آرامش در منزل تلاش کنید و اجازه ندهید این موضوع تبدیل به سوژهای برای برهم زدن آرامش زندگی شما گردد. قرآن میفرماید: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ یأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَینْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکرِ: مردان وزنان باایمان، ولی (و یار و یاور) یکدیگرند؛ امربهمعروف و نهی از منکر میکنند.»(۱) بنابراین در این مسیر خسته نشوید و بدانید که از ویژگیهای مؤمن این است که نسبت به رفتار دیگران احساس مسئولیت دارد.
اگر فرزند یا فرزندانی دارید دقت کنید که خودتان با عمل خویش و از طریق مهربانی و محبت بهگونهای با فرزندتان رفتار نمایید تا تأثیر فرزند از نمازخواندن شما بیش از تأثیر او از نماز نخواندن مادرش باشد.
سعی کنید بستر نمازخواندن را برای ایشان فراهم کنید. بعضی از بانوان ممکن است انجام کارهای خانه و نگهداری فرزندان را بهانهای برای نماز نخواندن قرار دهند، لذا بهتر است شما با کمک به ایشان در امور منزل خیالشان را از کارهای خانه راحت نمایید.
نعمتهایی که در زندگی دارید را به موضوع سپاسگزاری از صاحب این نعمتها یعنی خداوند گره بزنید و اینگونه هشدار دهید که کفران این نعمتها منجر میشود تا خداوند نعمتش را سلب نماید. در این گفتگوها نماز را وسیله تشکر از خداوند معرفی کنید تا اینگونه نسبت به نمازخواندن ترغیب گردند.
ریشهیابی:
گاهی نماز نخواندن افراد به دلیل تضعیف مبانی اعتقادی آنهاست؛ بنابراین شما باید از طریق پیشنهاد گفتگو با کارشناسان دینی به ایشان، برای تقویت زیربناهای اعتقادی او بکوشید و اینگونه دیدگاه همسرتان در مورد خدا، قیامت، معاد و…را تقویت کنید.
گاهی عمل انسان ناشی از جهل و غفلتش نسبت به عوارض مثبت یا منفی آن عمل است. به همین دلیل بهتر است در گفتگوهای روزانه به شکل مستمر اما به میزان کم، گهگاه از فواید و برکات نماز و تأثیرات بد بینمازی بر روی تربیت فرزند با ایشان صحبت کنید.
گاهی مواقع افراد فکر میکنند چون ممکن است خداوند آنها را نبخشد از خواندن نماز مأیوس میشوند در این رابطه نیز باید مغفرت و رحمت الهی را به ایشان یادآور شوید.
ممنوعیت تذکر مستقیم:
اگرچه شما اشاره کردید که از اکثر روشهای محبتآمیز بهره بردهاید حتی از طریق خرید کردن و همراهی ایشان سعی در تغییر رفتارشان داشتهاید اما باز با توجه به صحبت همسرتان که پافشاری شمارا عامل دلزدگی از نماز معرفی میکنند به نظر میرسد شما در عین محبت ورزی با تکرار تذکرات منجر به لجبازی ایشان شدهاید بنابراین بهتر است برای مدتی از تذکر مستقیم بشدت بپرهیزید.
بهرهگیری از دعا:
از دعا و توسل به اهلبیت علیهمالسلام هرگز غافل نشوید. چراکه ما موظف شدهایم تا خواستههای مادی و معنوی خویش را با تمسک به این ذوات نورانی از خداوند طلب نماییم. خداوند در قرآن میفرماید: وَالَّذِینَ یقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّیاتِنَا قُرَّةَ أَعْینٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِینَ إِمَامًا(۲) و آنان هستند که گویند: پروردگارا، ما را زنان و فرزندانی مرحمت فرما که مایه چشمروشنی ما باشند و ما را (سر خیل پاکان و) پیشوای اهل تقوا قرار ده. یقین داشته باشید تلاشهای شما جواب خواهد داد زیرا قرآن میفرماید: «وَذَکرْ فَإِنَّ الذِّکرَی تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِینَ؛ و پیوسته تذکّر ده، زیرا تذکّر مؤمنان را سود میبخشد»(۳).
نتیجه:
برخی از افراد منطقی هستند و با زبان منطق و استدلال راحتتر موضوعی را میپذیرند. برخی دیگر نیز از طریق نصیحت و بیان عوارض و عواقب یک امر تحت تأثیر قرار میگیرند. عدهای نیز فقط بامحبت دیدن تغییر میکنند؛ بر شما لازم است تا متناسب با نوع شخصیت همسرتان از روش مناسب استفاده کنید. در هیچیک از مراحل ارشاد و راهنمایی از برخورد نیک و احترام نهادن دور نشوید. علاوه بر این تبلیغ عملی داشته باشید یعنی باید آثار خواندن نماز در رفتار و کردار و گفتارتان نمایان باشد. با روش همراه بامحبت امربهمعروف و نهی از منکر کنید و ناامید نشوید. شما با انجام امربهمعروف و نهی از منکر وظیفه خود را انجام دادهاید و دیگر وظیفهای ندارید چراکه هر انسانی در برابر کار خوب و بد خویش مسئول است و خودش باید مقابل خداوند پاسخگو باشد. یادتان باشد که ایجاد تغییر و اصلاح رفتار بهصورت ناگهانی بسیار دشوار است بنابراین باید صبر و تحمّل خود را افزایش دهید تا بهتدریج و آهسته رفتار او را نسبت به نماز اصلاح کنید.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
۱. بهترین پناهگاه، رحیم کارگر محمدیاری.
۲. راز نماز، استاد محسن قرائتی.
۳. از ژرفای نماز، سید علی خامنهای.
۴. این است نقش عبادات، محمدباقر صدر.
۵. پرتوی از اسرار نماز، محسن قرائتی.
۶. بهشت وصال، بررسی آثار تربیتی، اجتماعی و فرهنگی نماز، حمید وارسته.
پینوشت:
1.سوره توبه، آیه ۷۱.
2.سوره فرقان، آیه ۷۴.
3.سوره ذاریات، آیه ۵۵.
