پرسش:
مطابق احادیث، برخی از عوامل سبب فشار قبر میشوند، برای رهایی از فشار قبر چه کارهایی را باید انجام بدهیم؟
پاسخ:
عالم قبر درواقع آغاز ورود انسان به عالم برزخ است؛ عالمی میان دنیا و قیامت. در روایات برای سختی فشار قبر عواملی ذکر شده است و در برابر، راهکارهایی نیز برای رهایی یا کاهش شدت آن ارائه شده است. بخشی از عوامل کاهش فشار قبر مربوط به اعمال و رفتار انسان در زمان حیات است. این اعمال با مراقبت فردی قابل انجام بوده و اثر آن پس از مرگ آشکار میشود. برخی دیگر از امور نیز پس از دفن و توسط دیگران انجام میگیرد که سبب کاهش فشار قبر میشود. در ادامه برخی از عوامل کاهشدهنده فشار قبر ارائه میشود.
الف. اموری که خود شخص در آن دخیل است
۱. خواندن نماز شب
امام رضا علیهالسلام در بیان برکات نماز شب میفرمایند: «عَلَیْکُمْ بِصَلَاَةِ اللَّیْلِ فَمَا مِنْ عَبْدٍ یَقُومُ آخِرَ اللَّیْلِ فَیُصَلِّی ثَمَانَ رَکَعَاتٍ وَ رَکْعَتَیِ الشَّفْعِ وَ رَکْعَهَ الْوِتْرِ وَ یَسْتَغْفِرُ اللّهَ فِی قُنُوتِهِ سَبْعِینَ مَرَّهً إِلَّا أُجِیرَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ.» (۶)
۲. تکرار حج
در حدیثی از امام صادق علیهالسلام آمده است: «وَمَنْ حَجَّ أَرْبَعَ حِجَجٍ لَمْ تُصِبْهُ ضَغْطَةُ الْقَبْرِ أَبَداً.» (۷) کسی که چهار بار حج بهجا آورد، از فشار قبر ایمن خواهد بود.
۳. روزه گرفتن
بهویژه روزه برخی ایام، مانند روزه در ماه رجب، که در روایات آمده است: «مَنْ صَامَ مِنْ رَجَبٍ أَرْبَعَهَ أَیَّامٍ عُوفِیَ مِنَ الْبَلَایَا کُلِّهَا … وَأُجِیرَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ.» (۸)
۴. کامل انجام دادن رکوع
امام باقر علیهالسلام میفرمایند: «مَنْ أَتَمَّ رُکُوعَهُ لَمْ یَدْخُلْهُ وَحْشَةُ الْقَبْرِ.» (۹)
۵. خواندن برخی سورههای قرآن
در روایات، خواندن سوره تکاثر (۱۱)، سوره نساء در روز جمعه (۱۲) و سوره زخرف (۱۳) از عوامل کاهش فشار قبر دانسته شده است.
ب. اموری که خود فرد در آن دخیل نیست
۱. مرگ در روز جمعه
امام صادق علیهالسلام میفرمایند: «مَنْ مَاتَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَهً مِنْ ضَغْطَهِ الْقَبْرِ.» (۱۴) کسی که در روز جمعه از دنیا برود (نه اینکه در روز جمعه دفن شود) خداوند فشار قبر را از او برمیدارد.
۲. صدقه و خواندن نماز وحشت (نماز لیلةُ الدفن)
در روایت آمده است: «لَا یأْتِی عَلَى الْمَیِّتِ سَاعَهٌ أَشَدُّ مِنْ أَوَّلِ لَیْلَةٍ فَارْحَمُوا مَوْتَاکُمْ بِالصَّدَقَةِ … فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَلْیُصَلِّ أَحَدُکُمْ رَکْعَتَیْنِ…» (۱۰)
۳. قرار دادن دو چوب تر در کنار میت هنگام دفن
این عمل باعث تأخیر و سبک شدن عذاب قبر میشود تا شاید در این مدت اعمال خیری به نام او ثبت شده و سبب رهایی او شود. (۱۶)
۴. کارهای نیک فرزند پس از مرگ پدر یا مادر
در روایتی از حضرت عیسی علیهالسلام آمده است که عذاب قبر شخصی بهسبب کارهای خیر فرزند صالح او برطرف شد. (۱۷)
پینوشتها:
(۱) علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۷، ص۱۶۱، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
(۲) شیخ صدوق، مَن لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۱۷، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
(۳) شیخ صدوق، ثواب الأعمال، ص۵۴، قم: دارالرضا، ۱۴۰۶ق.
(۴) علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۶، ص۲۴۴، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
(۵) سید ابنطاووس، فلاح السائل و نجاح المسائل، ج۱، ص۸۶، قم: بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
(۶) شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۱۷۹.
(۷) حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۴۰.
(۸) شیخ صدوق، ثواب الأعمال، ص۵۹.
(۹) علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۶، ص۲۲۱.
(۱۰) شیخ صدوق، مَن لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۳۴.
(۱۱) شیخ صدوق، ثواب الأعمال، ص۱۵۸.
(۱۲) همان، ص۱۱۰.
(۱۳) همان، ص۱۱۲.
(۱۴) شیخ صدوق، مَن لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۳۵.
(۱۶) حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج۳، ص۳۴.
(۱۷) علامه مجلسی، بحارالأنوار، ج۶، ص۲۱۴.
