پرسش:
حضرت زینب تا چه مدت در اسارت بود و چه زمانی آزاد شد؟ زندگانی ایشان پس از آزادی چگونه بود؟
پاسخ:
پس از حادثه کربلا حضرت زینب(س)، حدود یک سال و شش ماه زندگی کرد. حضرت در کاروان اسیران، همراه دیگر بازماندگان قافله کربلا به کوفه و سپس به شام برده شد.
سخنرانی قهرمانانه زینب(س) در کوفه، موجب دگرگونی افکار عمومی شد. وی در برابر عبیدالله بن زیاد، آن گاه که به پیروزیش مینازید و میگفت: “کار خدا را با خاندانت چگونه دیدی؟!” با شهامت و شجاعت و صف ناپذیری گفت: جز زیبایی چیزی ندیدهام. شهادت برای آنان مقدر شده بود. آنان به سوی قربانگاه خویش رفتند به زودی خداوند آنان و تو را میآورد تا در پیشگاه خویش داوری کند».(۱)
آن گاه که ابن زیاد دستور قتل امام سجاد را صادر کرد، زینب(س) با شهامت تمام، برادر زادهاش را در آغوش گرفت و گفت: اگر خواستی او را بکشی مرا هم بکش. به دنبال اعتراض زینب(س)، ابن زیاد از کشتن امام منصرف شد.(۲)
کاروان آزادگان به دمشق رفت. در شام نیز زینب(س) توانست افکار عمومی را دگرگون نماید. یزید به عنوان پیروزی جلسهای ترتیب داد و در حضور بازماندگان واقعه کربلا، سر بریدۀ حسین(ع) را در تشت نهاد و با چوبدستی به صورتش میزد، زینب کبری(س) با سخنرانی خویش غرور یزید را در هم کوفت و او را از کرده خویش پشیمان کرد. سرانجام یزید مجبور شد کاروان را با احترام به مدینه برگرداند.
در مدینه نیز زینب(س) ساکت ننشست. او با فریادش مردم مدینه را بر ضد حکومت یزید شوراند. حاکم مدینه در پی تبعید حضرت زینب(س) برآمد. به نوشته برخی حضرت به شام سفر نمود و در همان جا درگذشت. برخی دیگر گفتهاند: حضرت به مصر هجرت نمود و در تاریخ پانزدهم رجب سال ۶۲ هجری درگذشت.(۳)
برخی معتقدند بعد از ورود کاروان اهل بیت(ع) به مدینه، دلیل روشنی نداریم که حضرت زینب از مدینه بیرون رفته باشد، بنابر این در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع دفن شد، اما مکان دفن او در بقیع مشخص نیست، همان طور که شخصیتهای بزرگ دیگری از اهل بیت(ع) در بقیع مدفون هستند و مکان قبر آنان مشخص نمیباشد.(۴)
مرحوم دکتر آیتی بر این باور است که مدت اسارت حضرت زینب و حرکت آنان از شام به مدینه، تاریخ حرکت اهل بیت به شام، هنگام رسیدن آنان به دمشق، مدت توقف اسیران در مرکز حکومت یزید، تاریخ حرکت آنان از دمشق به مدینه و هنگام ورود آنان به مدینه، به درستی معلوم نیست.(۵) برخی نوشتهاند که سر مطهر امام حسین(ع) روز اوّل صفر به شام رسید و چند روز بعد اسیران وارد شام شدند.(۶) روز هشتم ورود اهل بیت(ع) به شام یزید آنان را احضار کرد و بین ماندن در شام یا رفتن به مدینه آزاد گذاشت، که آنان رفتن به مدینه را انتخاب کردند.(۷)
پینوشتها:
۱ لهوف، ص۲۱۸؛ مقرم، مقتل الحسین، ص۳۲۴؛ ارشاد، ج۲، ص۱۴۴.
۲ ارشاد، ص۱۱۶ ۱۱۷؛ بحار الانوار، ج۴۵، ص۱۱۷.
۳ زینب پیامآور عاشورا، سید عطاءالله مهاجرانی، ص۲۸۷، ۳۴۷ ۳۴۸ ۳۵۲.
۴ اعیان الشیعه، ج۷، ص۱۴۰.
۵ – علی نجاتی، قطعهای از بهشت، ج۲، ص۶۰۷.
۶ – علامه شعرانی، دمع السّجوم، ترجمه نفس المهموم، ص۲۸۷ – ۲۸۹.
۷ – همان، ص۵۳۴.