پرسش:
هر چقدر فکر کردم که ببینم کجای این عاشورا گریه داره چیزی پیدا نکردم. شما میدونی دلیل گریه مردم تو عاشورا چیه؟
پاسخ:
یکی از موضوعاتی که در روایات اهل بیت(ع) بدان سفارش شده و اجر و ثواب زیادی برای ان ذکر شده است،موضوع عزاداری و اشک ریختن برای امام حسین(ع) است، برخي از روايات در خصوص گريه بر امام حسين(ع) عبارت است از:
1. امام معصوم(ع) فرمود: «هر چشمي در روز قيامت به جهت سختيها، گريان است؛ مگر چشمي كه بر امام حسين(ع) گريسته باشد، اين چشم خندان و بشاش است».{الخصائص الحسينيه، ص 140}.
2. امام رضا(ع) ميفرمايد: «گريه بر امام حسين(ع) گناهان بزرگ را محو ميكند».{مسند امام رضا(ع)، ج 2، ص 27 }.
3. امام صادق(ع) ميفرمايد: «كسي كه به ياد امام حسين(ع) به مقدار بال مگسي، اشك از چشمانش جاري شود؛ ثوابش بر خداوند است و خداوند به كمتر از بهشت براي او راضي نميشود».{بحارالانوار، ج 44، ص 291}.
4. از امام معصوم(ع) نقل شده است: «هر كه بگريد يا بگرياند يا حالت اندوه و گريه داشته باشد، بر مصيبت امام حسين(ع)، بهشت براي او واجب ميشود».{الخصائص الحسينيه، ص 142}.
5. امام رضا(ع) ميفرمايد: «… پسر شبيب! اگر ميخواهي براي چيزي گريه كني، پس براي حسين بن علي(ع) گريه كن كه او را ذبح كردند؛ چنان كه گوسفند را ذبح ميكنند … پسر شبيب! اگر براي حسين چنان گريه كني كه اشكهايت بر گونههايت جاري شود، خداوند همه گناهان كوچك و بزرگ تو را ميآمرزد، اندك باشد يا بسيار …».{بحارالانوار، ج 44، ص 285}.
در مورد حكمت گريه بر امام حسين(ع) مطالبي بيان شده كه به نظر ميرسد به تنهايي صحيح نباشد؛ از جمله:
الف. گريه ذاتاً خوب و سبب پالايش روح است؛ كه اين پالايش روحي در مجالس عزاداري امام حسين(ع) بيشترين ثمربخشي را دارد.
ب. گريه بر امام حسين(ع) به عنوان تشكّر و سپاس از او است؛ ولي اين مطلب صحيح نيست؛ زيرا اگر ما موظف به تشكر از امام حسين(ع) بوديم، راه ديگري براي تشكر وجود نداشت كه با آه و اندوه و حزن اين سپاس را عيني سازيم و اصلاً آيا آن حضرت نيازمند به تشكّر است؟!
ج. امام حسين(ع) از گريه ما بهرهمند ميگردد؛ از آنجا كه با گريه به رشد معنوي ميرسيم و واسطه اين فيض ياد امام حسين(ع) است در نتيجه به مقامات آن حضرت نيز اضافه ميشود.
د. برخورداري از ثواب و شفاعت؛
اين فوائد هر چند براساس بعضي تحليلها و روايات در حد خود صحيح است؛ ولي آيا نميتوان حكمت مهمتر، با ارزشتر و فراتر از معاملات اين چنيني، در وراي گريه در نظر گرفت تا مجبور شويم حكمت گريه بر امام حسين(ع) را در يك شفاعت و ثواب و يا تشكر، منحصر و محدود سازيم؟!
با توجه به آنچه كه در حقيقت گريه رشد روحاني و تقوا و نيز فلسفه عزاداري امام حسين(ع) مطرح است؛ ميتوان گفت حكمت گريه بر اباعبدالله(ع) دو امر مهم و اساسي است كه هر يك به نوبه خود اثر وضعي خاصي بر جاي ميگذارند:
يكم. بُعد اخلاقي؛ چنان كه روشن است، گريۀ ارزشي در فرهنگ شيعي اولاً، گريه اي است كه موجب تعالي و رشد روح است و ثانياً سرچشمه آن معرفت است. گريه بر امام حسين(ع)، يا به جهت ياد كردن غم و اندوه از دست دادن عاشق حقيقي خداوند متعال است كه تجليگاه اوصاف الهي بود و مؤمنان، بوي گل را از گلاب او استشمام ميكردند.
چون كه گل رفت و گلستان شد خراب بوي گل را از كه بوييم، از گلاب
و يا به دليل عقبماندگي روحي و نداشته هاي خود، در مقابل مناقب و فضايل آن بزرگوار و ياران باوفايش است. در واقع گريه بر اين است كه حبيببن مظاهر كه بود و چه داشت و من كيم و چه در كف دارم؟ اشك ريختن بر علياكبر، ناله بر خود است كه آن جوان رشيد چه فضايلي را دارا بود و من تا چه اندازه آن خصلتها را دارم؟ و …
اگر گريه ما از اين منشأ دور است، بايد بكوشيم اشك و آه خود را به اين سمت سوق دهيم تا بر اثر آن، روحمان تعالي يابد. در حقيقت اين گريه، نشان دادن دردي است كه انسان را به حركت و جوشش واميدارد تا خود را به آن درجه از كمالات برساند و اين چنين اشكي انسانساز است.
دوم. بعد اجتماعي؛ اگر گريه بر اباعبدالله(ع)، از سر معرفت باشد و منشأ آن نيز بعد اخلاقي اين حركت باشد؛ قطعاً اين حزن و اندوه، پس از آن كه موجب تحوّل دروني انسان گرديد، زمينه را براي تحولات اجتماعي فراهم ميسازد. وقتي گريه بر امام حسين(ع)، گريهاي در جهت تعالي روح شد و موجب گرديد كه آدمي در فضايل اخلاقي و فردي خود، تأمل و تجديدنظر كند؛ قطعاً اين تحوّل دروني، زمينه را براي ساختن اجتماعي در راستاي اهداف متعالي اسلام فراهم خواهد ساخت.
