پرسش:
دلیل حرام بودن ماهی بدون پولک چیه؟ آیات ۱۱۴ و ۱۱۵ سوره نحل رو خوندم که از کلمه “انّما” استفاده کرده و اهل بیت گفتهاند که اگر چیزی از ما شنیدید که با قرآن مطابقت ندارد قبول نکنید.
پاسخ:
1- آیا در این دو آیه یا آیات دیگر، هیچ اشارهای به ماهیان (آبزیان) یا پرندگان حلال یا حرام گوشت شده است؟!
2- معنی “انّما” نیز “تنها و فقط” نمیباشد، بلکه تأکید است و یعنی: «در حقیقت – به درستی که – قطعاً»؛ لذا از آن “فقط” نیز استنباط میشود.
●- اگر به قرآن مجید استناد مینمایید، دقت داشته باشید که خداوند سبحان در قرآن مجید و اهل بیت علیهم السلام در بیانات خود، هرگز نفرمودهاند که خودتان بروید قرآن را بخوانید و با استناد به یکی دو آیه، احکام را استخراج و بیان نمایید!
امروزه، این روش وهابیهاست که آیات را به میل خود تفسیر و تأویل میکنند و بر اساس آن، فتوا صادر میکنند؛ اگر چه سابقۀ این رویکرد به صدر اسلام میرسد که خلیفۀ دوم گفت: «حَسبُنا کِتابَ الله» یعنی: کتاب خدا برای ما کافیست، خودمان عقل و شعور داریم، میخوانیم و میفهمیم، و نیاز به معلمان وحی نداریم!
بیتردید اگر این منطق درست بود، خداوند متعال از آسمان عین باران کتاب نازل مینمود، اما ابتدا نبی را برگزید و سپس کتاب را به او نازل نمود، و به او امر نمود که کتاب را به دیگران تعلیم دهد و برای همگان الگو باشد.
●- از اینرو، اطاعت از رسول و اولی الامر را مترادف با اطاعت از خودش قرار داد و فرمود: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا» (النساء، 59)
– اى كسانى كه ايمان آوردهايد خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را [نيز] اطاعت كنيد پس هر گاه در امرى [دينى] اختلاف نظر يافتيد اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد، آن را به [كتاب] خدا و [سنت] پيامبر [او] عرضه بداريد اين بهتر و نيكفرجامتر است.
●- بنابراین، مسأله فقط ماهی پولکدار و بدون پولک نیست، بلکه در هر امر دینی که اختلاف نظر وجود داشته باشد، به ویژه در احکام، باید به پیامبر اکرم و امامان منصوب شده از طرف خدا مراجعه کنیم.
●- جزئیات بسیاری از احکام، در قرآن مجید [کلام وحی] بیان نشده است؛ به وجوب نماز و اوقات آن تصریح شده است؛ اما نفرموده که نماز صبح دو رکعت و ظهر چهار رکعت است – به انجام مناسک حج تصریح شده است، اما نفرموده که طواف کعبه هفت شوط است – به عقد ازدواج برای همسری تأکید شده است، اما نفرموده که خطبۀ عقد باید چگونه باشد – اما، شرح جزئیات احکام را به ایشان واگذار نموده و به دیگران امر نموده که اطاعت کنید:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ» (محمد صلوات الله علیه و آله، 33)
– ای كسانی كه ايمان آوردهايد اطاعت كنيد خدا را، و اطاعت كنيد رسول خدا را، و اعمال خود را باطل مسازيد!
اجتهاد
“اجتهاد”، یا استخراج، استنباط و بیان احکام (صدور فتوا)، یک علم تخصصی است و چنین نیست که هر کسی با خواندن دو آیه یا دو حدیث، بتواند حکم را تشخیص دهد، وگرنه تحصیل در این رشته تا رسیدن به اجتهاد، دست کم دو دهه به طول نمیانجامید؛ بلکه مانند رشتۀ حقوق میباشد که تحصیل تخصصی در آن، بیش از هشت سال به طول میانجامد.
استنباط و استخراج احکام در اسلام نیز مقدمات، مبانی و منابعی دارد؛ مانند: اشراف به زبان عربی، برای فهمیدن متون اصلی – علم تفسیر – علم رجال – علم کتاب و نیز منابعی چون کتاب، سنّت، اجماع و عقل؛ و البته اشراف به شرایط و نیازهای روز.
آیات ۱۱۴ و ۱۱۵ از سوره نحل و همچنین 173 از سوره بقره
با دقت در این دو آیه، روشن میگردد که در آنها هیچ اشارهای به حلال بودن ماهیهای پولکدار و حرام بودن غیر آنها نشده است! در یک آیه فرموده: «از آن چه خدا برای شما حلال و پاکیزه قرار داده بخورید و شاکر باشید» و در آیۀ دیگر فرمود: «[خدا] مردار و خون و گوشت خوك و آنچه را كه نام غير خدا بر آن برده شده حرام گردانيده است، مگر در حالت اضطرار»
آیا میتوان گفت: «با استناد به این آیه، به غیر از این 5 مورد، خوردن همه چیز حلال است؟!» – آیا چون نفرموده: خاک، لجن، و گوشت شیر، پلنگ، فیل، گرگ، سوسک و مگس را نخورید، یعنی خوردن گوشت آنها حلال است؟!
چرایی حلال نبودن ماهی بدون پولک
آن چه که خداوند سبحان حرام نموده، برای روح، روان، جسم، اعصاب، اخلاق و تمامی شئون فردی و اجتماعی بشر مضرّ میباشد و مانع از سلامتی، رشد، کمال و رستگاری او میگردد؛ و البته در کنکاشها برای یافتن حکمت احکام، توجهات بیشتر به سمت مضرّات جسمی معطوف میگردد؛ چرا که علم به سایر جوانب، به این آسانی نیست! به راحتی نمیتوان درک و اثبات نمود که خوردن گوشت خوک، انسان را بیغیرت میکند!
*- در یک دورانی، مردم چرایی حرام بودن گوشت خوک را نمیدانستند و میگفتند: «چون خدا امر نموده، لابد حکمتها و دلایلی دارد» – پس از مدتی، گفتند که چون خوک هر چیزی میخورد، گوشتش برای انسان ضرر دارد – پس از مدتی گفتند که دانشمندان کشف کردند که در گوشت خوک، کرمهای انگلی مانند تریشینلا اسپیرالیس و باکتریهایی چون لیستریا مونوسیتوژنز وجود دارد که با حرارت و پختن نیز از بین نمیروند! عدهای گفتند: «لابد حکمت همین است».
چه بسا با پیشرفت علوم و صنایع، این انگلها و باکتریها از بین بروند، آیا گوشت خوک حلال میشود؟!
حدود سه دهۀ پیش، یک دانشمند انگلیسی، حدود بیست دانشجو را تحت آزمایش قرار داد که تا مدت دو سال، فقط از گوشت مرغ استفاده کنند؛ و سپس نتیجه گرفت: «طینت حیوان از طریق گوشتش، به انسان منتقل میشود!»
بنابراین، بشر با پیشرفت علم و صنعت، هر روز به کشفیات جدیدی دست مییابد و میگوید: «لابد علت و حکمت همین بوده است!» اما علل و حکمتهای ناشناختۀ دیگری هم وجود دارد.
ماهیان (آبزیان)
*- اکنون به این نتیجه رسیدهاند که ماهیان بدون پولک، عموماً مُردار خوار میباشند، اما ماهیهای پولکدار، عموماً گیاهخوار میباشند – ماهیهای بدون پولک، گوشتخوارانی هستند که در عمق زیاد زندگی میکنند و فشار آب و کمبود اکسیژن و نرسیدن نور کافی، مانع از هضم کامل گوشتها و دفع انگلها و میکروبها میگردد و با خوردن گوشت آن دسته از آبزیان، به انسان منتقل میگردند – امروزه دریافتهاند که پولک، یک لایۀ حفاظتی از ورود میکروبها و آلودگیهای آب میباشد و … .
اما، آیا دلایل و حکمتهای حرام بودن گوشت ماهیهای بدون پولک، فقط همین یافتههای امروز بشر است، یا دلایل دیگری هم دارد که بشر با پیشرفت علمی، به برخی از آنها نیز پیخواهد برد؟! لذا حلال خدا همیشه حلال است و حرام او همیشه حرام است، هر چند انسان برخی از دلایلش را بداند یا نداند، یا به برخی از دلایل پیبرده باشد و برخی دیگر برایش ناشناخته باشند!
«وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» (الإسراء، 55)
– و پروردگار تو داناترین است به آن چه در آسمانها و زمین هست.
