پرسش:
نظر اسلام در مورد تعبیر خواب چیست! آیا رؤیاهای صادقه واقعیت دارد! آیا هر کسی میتواند تعبیر خواب کند یا تعبیر خواب کردن شرایط خاصی دارد!
پاسخ:
خواب و رؤیا بر چند قسم است؛
۱- خوابهای مربوط به گذشته زندگی و امیال و آرزوها که بخش مهمی از خوابهای انسان را تشکیل میدهد.
۲- خوابهای پریشان و نامفهوم که معلول فعالیت توهم و خیال است.
۳- خوابهایی که مربوط به آینده است و از آن گواهی میدهد.
شک نیست که خوابهای دسته اول و دوم تعبیر خاصی ندارد، اما خوابهای مربوط به آینده دو شعبه دارد؛
۱- قسمتی خوابهای صریح و روشن میباشند که به هیچ وجه تعبیری نمیخواهند و گاهی بدون کمترین تفاوتی با نهایت تعجب در آینده دور یا نزدیک محقق میپذیرد.
۲- خوابهایی که در عین حکایت از حوادث آینده، بر اثر عوامل خاص ذهنی و روحی تغییر شکل یافته و نیازمند به تعبیر است.[۱]
پیامبر گرامی صلیاللهعلیهوآله فرمود:
«خواب و رؤیا سه گونه است؛ گاهی بشارتی از ناحیه خداوند است و گاه وسیله غم و اندوه از سوی شیطان، و گاه مسائلی است که انسان در فکر خود میپروراند و آن را در خواب میبیند.»[۲]
و فرمود:
«هیچ بندهای نمیخوابد مگر آنکه روحش به پیشگاه خداوند بالا میرود و آنچه را نزد او ببیند، درست است، و چون فرماید که روحش به تنش ملحق شود، در میان آسمان و زمین سیر کند و آنچه را که در آنجا ببیند نادرست است.»[۳]
امام صادق علیهالسلام فرمود:
«خواب دروغ و پریشان آن است که در آغاز شب، هنگام تسلط دیوهای سرکش و بدکار دیده شود، اما خواب درست و صادق را پس از گذشت دو سوم شب ببیند با آمدن فرشتگان که پیش از سحرگاه است، مگر آنکه فرد جنب یا بیوضو و یا ناپاک باشد یا یاد خدا را نکرده باشد.»[۴]
و فرمود:
«رؤیای صادقه یک جزء از هفتاد جزء نبوت است.»[۵]
شک نیست که رؤیای صادقه چون از جانب خداوند محقق میشود، تعبیر آن نیاز به علم الهی دارد که این علوم غیبی تنها برای انبیا و امامان علیهمالسلام وجود دارد.
روایات متعددی در مجامع روایی ما نقل است که پیامبر گرامی صلیاللهعلیهوآله و امامان علیهمالسلام خوابهای مردم را تعبیر میکردند و به همان گونه محقق میشد.[۶]
در عصر کنونی که دسترسی به پیامبر و امام نمیباشد، طریق یقینی برای تعبیر خواب وجود ندارد و آنچه افراد به عنوان تعبیر خواب بیان میکنند، تنها از جمله امور ظنی است که قابل اعتماد نمیباشد.
البته در دست مردم کتابچههایی به عنوان تعبیر خواب از امام صادق علیهالسلام و … وجود دارد که به هیچ عنوان معتبر و مستند نمیباشد.
اما از راه دیگری میتوان به تعبیر خواب دست یافت و آن این است که همواره انسان خواب خود را خوب تعبیر کند، زیرا خواب تابع تعبیر است؛ اگر خوب تعبیر شود، به همان نحو محقق میشود و اگر بد تعبیر شود، به بدی محقق میشود.
امام کاظم علیهالسلام فرمود:
«خواب بر اساس تعبیر محقق میشود.»
«الرؤیا علی ما تعبر.»[۷]
شیخ کلینی از امام کاظم علیهالسلام نقل میکند که فرمود:
«خواب همانگونه میشود که تعبیر شده است.» راوی گفت: برخی از اصحاب ما روایت کردهاند که خواب پادشاه مصر از خوابهای پریشان بوده است (یعنی خواب ایشان تعبیری نداشته، ولی چون حضرت یوسف علیهالسلام آنرا آنگونه تعبیر کرد، به همین جهت اتفاق افتاد).
امام کاظم علیهالسلام فرمود:
«در زمان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله زنی در خواب دید که ستون خانهاش شکسته، پس خدمت پیامبر رسید و خواب خود را برای پیامبر تعریف کرد.
پیامبر صلیاللهعلیهوآله فرمود: شوهرت با خوبی و خوشی از سفر برمیگردد. شوهر او که در سفر بود، همانگونه که پیامبر گفته بود، آمد.
بار دیگر شوهر او به سفر رفت و آن زن دوباره در خواب دید که ستون خانهاش شکسته است. باز خدمت پیامبر رسید و خوابش را عرض کرد. پیامبر به او فرمود: شوهرت با خوبی و خوشی از سفر برمیگردد و شوهر او همانگونه که پیامبر گفته بود، از سفر آمد.
شوهر او برای بار سوم به سفر رفت و آن زن در خواب دید که ستون خانهاش شکسته، ولی او این بار خواب خود را برای شخص دیگری باز گفت، و آن مرد به او گفت که شوهرت خواهد مرد.
این خبر به گوش پیامبر رسید و فرمود: چرا این مرد، خواب آن زن را تعبیری نیکو نکرد.»[۸]
پینوشتها:
[۱] تفسیر نمونه، ج۹، ص۳۱۴
[۲] بحارالأنوار، ج۵۸، ص۱۹۱
[۳] امالی صدوق، ص۱۴۶
[۴] الکافی، ج۸، ص۹۱
[۵] بحارالأنوار، ج۵۸، ص۱۷۶
[۶] بحارالأنوار، ج۵۸، ص۱۵۹ به بعد
[۷] وسائلالشیعه، ج۶، ص۵۰۲
[۸] الکافی، ج۸، ص۳۳۶
