پرسش:
راجع به نیکی کردن به انسانها، انسانیت و انسان دوستی (فارغ از هر عقیدهای که داشته باشند) در قرآن و اسلام توضیح دهید؟ گاهی ذهنم خطور میکند که تو باید تنها به فردی که مسلمان است کمک کنی و اگر کسی نیاز به کمک داشت باید اول از مسلمان بودن او اطمینان حاصل کنی!
پاسخ:
آیا برای این ذهنیت که «تنها باید به مسلمان کمک کنی» نیز به آیه یا حدیثی برخوردهاید، و یا فقط میخواهید عکس آن مستند به آیات قرآن مجید باشد؟! کسی که قصد دارد مواضعش منطبق با آموزههای قرآن کریم باشد، باید تمامی مواضع ایجابی و سلبیاش رامنطبق نماید.
الف – دنیا، اردوگاه و دانشگاه انسانسازی میباشد و آدمی با شکوفا نمودن استعدادهای خود در ظهور و تجلّی اسماء الهی رشد مینماید. بنابراین، اگر خداوند متعال نسبت به تمامی بندگانش رحمان، رحیم، رئوف، لطیف، غفار، ستار و (سایر اسماء) میباشد، مسلمان نیز باید نسبت به همگان چنین باشد؛ مگر این که طرف مقابل، به دشمنی، توطئه، فتنه، جنگ و هر نوع تهاجمی بر خیزد.
ب – اگر چه آیات فراوانند، اما ضرورتی ندارد که حتماً به آیات قرآن مجید و یا احادیث استناد شود؛ چرا که خداوند متعال به هر کسی عقل، فطرت، قلب و وجدان موهبت نموده و امام کاظم علیه السلام فرمود که «عقل، حجت باطنی است و انبیاء و امامان، حجج بیرونی میباشند».
حال، فرض کنید مسلمانی، با یک شخص گرسنهای مواجه میشود و یا میبیند که او حالش بد شده و افتاده و یا …، آیا ابتدا او را تفتیش عقاید میکند که مسلمان هست یا نه؟ و اگر نبود، کمکش نمیکند؟!
یا فرض کنید زلزله آمده، مردمی زیر آوار ماندهاند و عدهای از مسلمانان به کمک شتافتهاند. آیا ابتدا از مجروح در زیر آوار، بپرسند: «چه عقیدهای داری؟» سپس اگر مسلمان نبود، به او کمک نکنند؟! چنین اشخاصی حتی از انسانیت کم دارند، چه رسد به مسلمانی.
ج – در قرآن مجید، در بیش از 200 آیه، به رحمت و رأفت نسبت به دیگران، شفقت، انفاق و کمک، دستگیری و … تصریح شده است، اما نفرموده که مختص مسلمانان میباشد!
د – در سورۀ «البقره، 272»، موضوع انفاق به غیر مسلمانان و حتی کسانی که در مسیر هدایت قرار نگرفتهاند میباشد و تأکید بر این است که انفاق شما باید در راه خدا باشد، نه این که مستحق انفاق، چه دین و مذهبی دارد.
آیهای دیگر:
«الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ» (البقره، 274)
– كسانى كه اموال خود را شب و روز، و نهان و آشكارا، انفاق مىكنند، پاداش آنان نزد پروردگارشان براى آنان خواهد بود؛ و نه بيمى بر آنان است و نه اندوهگين مىشوند.
در این آیه نیز تخصیصی وجود ندارد که انفاق فقط نسبت به مسلمانان صورت پذیرد.
دقت در سه آیه:
«وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا»
– و غذای (خود) را با اينكه به آن علاقه (و نياز) دارند به مسكين و يتيم و اسير میدهند.
«إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا»
– (و میگويند) ما شما را برای خدا اطعام میكنيم و، هيچ پاداش و تشكری از شما نمیخواهيم.
«إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا» (الأنسان، 8 تا 10)
– ما از پروردگارمان خائفيم در آن روز كه عبوس و شديد است.
نکات:
یک – تخصیص ندارد که مسکین و یتیم، مسلمان باشند؛ مضافاً بر این که «اسیر» کسی است که به جنگ مسلمانان آمده و اسیر شده است.
دو – تأکید دارد که اطعام آنها «لِوَجْهِ اللَّهِ» میباشد؛ یعنی اصل بر این است که کار برای رضایت حق تعالی به انجام رسد، نه این کمک به کدام نیازمندی میشود، آیا مسلمان است یا خیر؟
سه – تصریح دارد که آنها میدانند خودداری از این اطعام (کمک)، مؤاخذه و عذاب هم دارد.
●- البته سوء استفاده نکنند، کمک لازم به دشمن، با کمک و تقویت دشمنی او متفاوت است. چنان که اگر لشکریان دشمن در سرما لباس گرم نداشته باشد و یا تجهیزات لازم برای جنگ با مسلمانان را نداشته باشد، کسی به آنها کمک نمیکند؛ اما اگر دشمن مجروح و اسیر شد، باید مداوا شود.
●- در مواردی، خانواده، خویشان، همسایگان، هم کیشان، هم شهریها و هموطنها اولویت دارند، اما در مواردی که کمک ضروری باشد، فرقی بین مسلمان و غیر مسلمان وجود ندارد.
به عنوان مثال: اگر خیری بخواهد جهیزیه بدهد، البته که دختر مسلمان و نیازمند، اولویت دارد، اما اگر غیر مسلمانی گرسنه بود، باید او را اطعام نمود.
●- امیرالمؤمنین علیه السلام دیدند که پیرمردی تکدی (گدایه) میکند؛ از شرح حالش پرسیدند و گفته شد: «پیش از این کار میکرده و اکنون از کار افتاده»! امام (با لحنی توبیخآمیز) فرمود: «تا توانستید از او کار کشیدید و اکنون که پیر و ناتوان شده، او را به حال خود رها کردهاید»! سپس دستور دادند تا برای او از بیت المال مستمری وضع شود». (شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج 6، ص 293)
