پرسش:
سلطان محمد گنابادی معروف به سلطانعلی شاه چه کسی بود؟
برخی او را تصدیق و از علمای بزرگ و عرفانی نامدار و متبحر در علوم نقلی و عقلی میدانند، برخی هم او را تکفیر کرده و یک دروغگو میخوانند که توسط مرحوم آخوند (ره) مرتد شناخته شده و حکم ارتدادش صادر گردید و سپس بدست جوانان بیدخت کشته شده و جسدش در چاه مستراح انداخته شد!
بالاخره او چه کسی بوده؟
پاسخ:
سخن در مورد او فراوان است برخی او را تایید کرده و برخی مطرود دانستند.
او متولد بیدخت گناباد در سال 1251 قمری است. او در مدرسه سپهسالار به اتهام بابیگری و بهاییگری از ترس جانش به سبزوار فرار نمود.(1)
پس از مدتی او به اصفهان رفته و رسماً صوفی گردید.(2) و بعدها به بیدخت برگشته و پس از فوت سعادت علیشاه اصفهانی ادّعای قطبیت نمود.
ایشان در ابتدای اقامت در گناباد هیچگاه دم از تصوف نمی زد امّا کم کم با حیله های مختلف دل های مردم را به خود جذب کرده و علَم تصوف را بر افراشت و عده ای را در خانقاه بیدخت جمع کرده و با توسّل به خشونت اقدام به صوفی کردن مردم مسلمان منطقه و سرکوبی مخالفان خود نمود.(3)
عدّه ای از مومنین و صالحان گناباد و بیدخت عقاید او را نوشته و به مرجع عالم تشیع یعنی آخوند ملا محمد کاظم خراسانی در نجف اشرف ارائه دادند و حضرت آخوند فتوا به ارتداد او داد. شخصی به نام حاج ابوتراب اعلام کرد هر کس فتوای مبارک حضرت آخوند خراسانی را به مرحله اجرا در آورد به او جایزه می دهد که این حکم در سحرگاه 26 ربیع الاول 1327 هجری قمری توسط جوانان بیدخت اجراء گردید. و جسد وی در چاه مستراح افتاد.(4)
پس از او پسرش نور علیشاه ثانی جانشین او شد که با همدستی با حکومت وقت در منطقه گناباد کشتاری راه انداخت که هنوز هم شهرت دارد.(5)
بنابراین چهره موجهی نداشته است.
پی نوشت ها:
1. معاونت تبلیغ و آموزشهای کاربردی حوزه علمیه قم، جزوه آموزشی نقد و بررسی تصوف، به نقل از نابغه علم و عرفان. ص 31.
2. همان و جذبی، سید هبه الله، باب ولایت و راه هدایت، تهران، حقیقت، اول 1381، ص 135 به بعد.
3. رک: مدنی، محمد، در خانقاه بیدخت چه می گذرد؟ قم، بوستان کتاب، چهارم 1385، فصل دوم و سوّم.
4. همان ص 172
5. همان ص 174
