پرسش:
اینکه مسیحیان اعتقاد دارند حضرت عیسی علیهالسلام پسر خداست یعنی چه؟ آیا آنان برای خدا تجسم قائلند؟ آیا میتوان این اعتقاد را نوعی تشبیه به حساب آورد؟ مثلا شخص مسنی به یک نفر بگوید تو مثل پسرم هستی؟
پاسخ:
در بحث تثلیث مسئله تشبیه و یا حتی تجلی مطرح نیست. مسیحیان خدا را در قالب اَقانیم ثلاثه یعنی (خدای پدر، خدای پسر و خدای روح القدس) تصویر مینمایند و غالباً از خدای پدر و خدای پسر سخن میگویند و از این اعتقاد آنها به نظریه تثلیث یاد میشود. نظریه تثلیث در الهیات مسیحی آموزهای بنیادین است که دیگر آموزهها بر اساس آن توجیه و تفسیر میشوند. بر اساس نظریه تثلیث مسیحیان معتقد به خدای پسر هستند و معتقدند که حضرت عیسی پسر خداست و اما در این که پسر خدا بودن به چه معناست، تعریفها و تفسیرهای متعددی ارائه شده است. اصولاً خود مسیحیان از پسر بودن حضرت عیسی(ع) دو معنای زیر را ارائه کردهاند که به اعتقاد ما هر دو آنها با مشکل عقلی و نقلی مواجه هستند:
۱- از آنجا که آفرینش عیسی برخلاف روش معمولی و بدون داشتن پدر صورت گرفته و کارهای دوران زندگی او آمیخته با انواع معجزات و حوادث خارق العاده بوده، از این جهت میتوان گفت عیسی مظهر و آینه تمام نمای خداست و به همین جهت خداوند از او تعبیر به پسر نموده است و یا چون خداوند عیسی را فوق العاده دوست میداشت از این جهت او را پسر خود خوانده است.
اما این توجیه دارای دو ایراد زیر است:
الف-با معتقدات عموم مسیحیان که در اعتقادنامه نیقیه بدین شرح مندرج است: «ما ایمان داریم به خدای واحد پدر، قادر مطلق، خالق همه چیزهای دیدنی و نادیدنی و به خداوند واحد، عیسی مسیح، پسر خدا، مولود از پدر، یگانه مولودی که از ذات پدر است; خدا از خدا، نور از نور، خدای حقیقی از خدای حقیقی، که مولود است نه مخلوق، از یک ذات هم ذات با پدر…»(۱) سازگار نخواهد بود؛ زیرا عبارات فوق، صریح در این است که عیسی مسیح پسر خداست همان طوری که نور از نور جدا میشود، عیسی هم از خدا جداشده و در رحم مریم قرار گرفته و ازآنجا برای هدایت و سعادت مردم پا به این عالم گذاشته است.
ب- هرگاه آفرینش بدون پدر و یا زندگی آمیخته به انواع معجزات و امور خارق العاده، کافی در نامیدن کسی به پسر خدا باشد در این صورت این نام و نسبت هیچ گونه اختصاصی به عیسی ندارد؛ زیرا آدم هم بدون پدر و مادر آفریده شده و پیامبرانی مانند ابراهیم و موسی و نوح و… نیز سراسر زندگانی آنها با انواع حوادث خارق العاده و معجزات آمیخته بوده است و همچنین خداوند همه آنها را دوست داشته، پس باید آنها نیز پسر خدا نامیده شوند بلکه کسی مثل حضرت آدم که بدون پدر و مادر آفریده شد، اولویت دارد در این که پسر خدا نامیده شود.
۲- توجیه دیگر این که میگویند: منظور از این که عیسی پسر خداست این است که خداوند در پیکر عیسی حلول کرده، همان سان که حرارت در آب حلول میکند.
این توجیه نیز صحیح نیست زیرا خداوند نه میتواند جسم باشد و نه محدود به زمان و مکان؛ خداوندی که صرف وجود و غیر محدود به زمان و مکان است چگونه میتواند در بدن انسانی مانند عیسی که مانند همه افراد بشر غذا میخورد و میخوابید و راه میرفت و از لحاظ زمان و مکان محدود بود حلول کرده و محدودشده باشد؟!
آب دریا با آنکه محدود است میشود در یک کاسه کوچک جا گیرد و اگر نمیشود، پس چگونه ممکن است وجود نامحدود خداوند در پیکر انسانی چون عیسی محدود و محصور گردد؟!(۲)
علاوه بر اینکه براهین فلسفی متعددی بر یگانه بودن خدا ارائه شده که با وجود آنها احتمال وجود بیش از یک خدا نفی میشود و تثلیث در مقابل ادله عقلی قرار میگیرد.
درنتیجه به اعتقاد ما موضوع پسر بودن حضرت عیسی برای خدا توجیهی معقول و منطقی ندارد و اعتقادی باطل است.
پی نوشتها:
۱. ر.ک جان بیناس، تاریخ جامع ادیان، چ انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۸۸ ش، ص۶۳۴.
۲. ر.ک مکارم شیرازی، سبحانی، پاسخ به پرسشهای مذهبی، چ نسل جوان، قم ۱۳۸۳، ص۱۵۰.
