پرسش:
فلسفه خواندن نماز به زبان عربی چیست ؟
پاسخ:
«نماز» یکی از فروعات دین و از اعمال عبادی است که بهصورت واجب، در پنج وقت، در طول روز، بهجا آورده شده و در متون دینی ما از آن با عنوان «شرط قبولی سایر اعمال»(۱) و «ستون دین»(۲) یاد شده است.
قرآن کریم، اهتمام و توجه ویژهای به این عمل عبادی داشته و در جایجای آن، دستورات و نکاتی در این خصوص بیان فرموده است.
با این مقدمه به سراغ سؤال یاد شده رفته و پاسخ آن را در قالب چند نکته تقدیم میکنیم.
نکته اول:
انسان میتواند با هر زبانی که خواست، در غیر نماز باخدا سخن گفته و با او راز و نیاز کند. دردها و نیازهای خود را با او در میان بگذارد و دعا بخواند. حتی در قنوت نماز که قسمت خواستن حاجتها است، به فتوای اکثر مراجع، انسان میتواند به فارسی یا هر زبان دیگر با او سخن گوید. پس منعی برای ارتباط باخدا بهوسیله زبان مادری نیست؛ ولی نماز به جهت برخی ویژگیهای معیارگونه و نمادگونه میبایست با آدابی خاص اقامه شود.
نکته دوم:
نماز یک شعار و یک معیار برای مسلمانان است و اقامه نماز به هر زبانی، ممکن است اصل آن را در طول زمان دچار دگرگونی و تحریف کند؛ مانند اینکه سرود ملّی برای یک کشور، یک معیار و یک شعار است و همه مردم ایران به هر زبان و گویشی که هستند میبایست سرود ملی را به زبان فارسی بخوانند و الا از شعار بودن ساقط میشود. درنتیجه ازآنجا که نماز معیار و یکی از اساسیترین عبادات در دین اسلام است، لذا باید بدون کموکاست و به همان صورتی که خداوند دستور داده اقامه شود.
نکته سوم:
اسلام یک دین جهانی است و میخواهد همه مسلمانان را به وحدت و اتحاد دعوت کند، وحدت در عبادت، آنهم با آدابی یکسان و بهسوی قبلهای واحد، یکی از عوامل مهم در اتحاد مسلمانان است. ولی اگر هر کس به هر زبانی و با هر آدابی که خود میخواهد نماز بخواند، این وحدت از بین خواهد رفت.
نکته چهارم:
ازنظر زبان شناسان، زبان عربی از کاملترین زبانهای دنیاست که بهخوبی میتواند مفاهیم و مطالب گسترده و عمیق را در قالبهای زیبا و کوتاه بیان کند.(۳) درحالیکه باقی زبانها به این قدرت نیستند.
بهعنوان مثال کلمهای که معادلِ عبارت «الرحمن» و «الرحیم» باشد، در فارسی وجود ندارد و «بخشنده و مهربان» معادل کاملی برای آن نیست.
نکته پنجم:
عبادت، خضوع و خشوع در برابر خدا است و هدف از آن، رساندن انسان از خود محوری به خدامحوری است و ازاینرو باید خدا را بهگونهای پرستید که او دستور داده است. ازاینرو، تأثیر دادن میل و اراده شخصی انسان در نماز، باروح اطاعت و عبادت منافات دارد.
کلمات کلیدی:
فلسفه نماز، فلسفه احکام، شرایط و آداب نماز.
پینوشتها:
۱. شیخ صدوق، أمالی الصدوق، بیروت، نشر اعلمی، ۱۴۰۰ ق، چ ۵، ص۴۶۱.
۲. محمدی ریشهری، محمد، الصلاه فی الکتاب و السنه، ترجمه عبدالهادی مسعودی، قم، دارالحدیث، چ ۱، ۱۳۷۷ ش، ج۵، ص۳۷۰.
۳. طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم، چ ۵، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۱۶۰؛ مکارم شیرازی ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیه، چ ۱، ۱۳۷۴ ش، ج۹، ص۳۰۰ و ج۱۳، ص۳۱۱.