پرسش:
لهو و لعب و باطل چیست؟ آیا مطلق لهو و لعب و کار لغو حرام است؟ آیا رقص از باب لغو بودن حرام است؟ اگر برای همین کار لغو یک غرض عقلایی بتوان متصور شد، آیا از حرمت بیرون میآید؟
پاسخ:
“غرض عقلانی” برای “لهو و لعب” فقط یک توجیه برای فریب خود و دیگران میباشد. اگر کاری درست، مصلحت، لازم و عقلانی باشد که دیگر “لهو و لعب” نیست.
خداوند متعال، هیچ نتیجه عقلانی، مثبت و مفیدی را در “لغو، لعب و لهو” قرار نداده است و از این رو فرموده که از آنها پرهیز شود؛ وگرنه مشروط به شرایط گوناگون مینمود.
یکی به امام صادق علیه السلام عرض کرد: «اگر پزشک شرابی را برای مداوا تزویج کند، آیا باز هم اشکال دارد؟» ایشان فرمودند: «خداوند هیچ شفایی را در حرام قرار نداده است!»
پس، باید دقت نماییم که خلقت علیمانه و حکیمانه میباشد؛ “هدایت” نیز منطبق با نظام و قوانین خلقت است؛ و هر دو، امر خداوند علیم و حکیم میباشند.
لغو – لعب – لهو
در ابتدا معنای “لغو و لعب” بسیار شبیه به هم به نظر میرسند، اما هر کدام معنای خود را دارند، چنان که در قرآن کریم نیز به هر کدام جداگانه تصریح شده است و یا هر دو کلمه، در یک آیه آمده است که نشان میدهد معنای متفاوتی دارند.
لغو:
“لغو” یعنی کار، سخن و حتی اندیشۀ “بیهوده”، خواه یک شخص آن را انجام دهد و یا یک جامعه به آن مبتلا گردد. فرمود که از صفات مؤمنان، اعراض از “لغو” میباشد: «وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ – و آنها كه از لغو [بيهودگى] روى گردانند / المؤمنون، 3» و فرمود:
«وَإِذَا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَقَالُوا لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِي الْجَاهِلِينَ» (القصص، 55)
– و هر گاه سخن لغو (بيهوده) بشنوند، از آن روى مىگردانند و مىگويند: «اعمال ما از آن ماست و اعمال شما از آن خودتان؛ سلام بر شما (سلام وداع و جدا شدن)؛ ما خواهان جاهلان نيستيم!»
اگر دقت کنید، بسیاری از کارهایی که مردمان انجام میدهند، حقیقتاً بیهوده است؛ به ویژه در فضای مجازی، پیامها و گفتارهایی که اگر مضرّ نباشند، دست کم بیهوده میباشند و همین انجام کار بیهوده، یعنی اسراف عقل و اتلاف عمر!
لعب
“لعب”، یعنی “بازی” و بازی یک نوع کار منظم است؛ منتهی کاری با یک “نظم خیالی”، برای رسیدن به یک “هدف خیالی” دارد. مانند بازی کودکان که قوۀ مخیله آنان بسیار قوی است، اما هنوز از “تخیل” عبور نکرده و به “تعقل” وارد نشدهاند.
لهو
“لهو” یعنی “سرگرمی” و سرگرمی میتواند مثبت یا منفی، مفید و حتی لازم و یا مضرّ باشد.
“لهو” بیشتر کارهایی را شامل میشود که “نفس” به آن تمایل دارد، چه بسا از آن لذت هم ببرد، اما هیچ فایدهای ندارد، و کاری که فایده نداشته باشد، حتماً ضرر دارد.
در مورد خلقت زمین و آسمان و هر چه بین آنهاست، فرمود که «نه لغو است و نه لهو»، بلکه علیمانه، حکیمانه، هدفدار و به حق آفریده شدهاند:
«وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ * لَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْوًا لَاتَّخَذْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فَاعِلِينَ» (الأنبیاء، 17)
– و ما آسمان و زمين و آنچه را در ميان آن دو است به بازى نيافريدهايم * (بفرض محال) اگر مىخواستيم سرگرمى انتخاب كنيم، چيزى متناسب خود انتخاب مىكرديم!
بنابراین، در عالَمی که هیچ چیزش “لغو و لهو” آفریده نشده است، یک لحظه مشغول شدن به “لغو و لهو” نیز زیانبار میباشد.
رقص
حرکت دادن بیمنطق و بیدلیل به اعضای بدن به شکل رقص، چه لطفی و چه خاصیت مفیدی دارد؟! اگر صدای موسیقی را قطع کنند و به رقص نگاه کنند، نوعی بلاهت به نظر میرسد.
بنابراین، رقص بدون موسیقی انجام نمیپذیرد؛ و موسیقی نیز اگر مصداق “غنا و طرب” باشد، حرام است؛ و کمتر اتفاق میافتد که کسی بتواند با آن نوع موسیقی که غنا و طرب نیست، برقصد! و البته رقصیدن دختران و زنان، نمایش اندامها با طنازی است که خود به خود تحریک کننده است؛ حتی برای خودشان، چه رسد به مردان نامحرم.
استفتائات:
امام خامنهای:
س1167. آیا رقص محلی در عروسیها جایز است؟ شرکت در این مجالس چه حکمی دارد؟
پاسخ: رقص مرد بنا بر احتیاط واجب حرام است و رقص زن برای زنان اگر عنوان لهو بر آن صدق كند، مثل اینكه جلسه زنانه تبدیل به مجلس رقص شود، محل اشكال است و احتیاط واجب در ترك آن است؛ در غیر اینصورت هم اگر بهگونهای باشد كه باعث تحریك شهوت شده و یا مفسدهای بر آن مترتب شود و یا همراه با فعل حرام (مانند موسیقی و آواز حرام) باشد یا مرد نامحرمی حضور داشته باشد، حرام است؛ و در حكم فوق تفاوتی بین مجلس عروسی و غیر آن نیست و شرکت در مجالس رقص هم اگر به عنوان تأیید کار حرام دیگران محسوب شود و یا مستلزم کار حرامی باشد، جایز نیست و در غیر این صورت اشکال ندارد .
آیت العظمی سیستانی
پرسش: آیا زن میتواند دربرابر شوهرش با موزیک و یا بدون آن، برقصد؟
پاسخ: بدون موسیقی مناسب مجالس لهو و لعب ،جایز مییاشد.
پرسش: آیا رقصیدن سنتی با رقصهای نوین و غربی در حکم متفاوتند ؟
پاسخ: اگر رقص باشد اشکال دارد.
پرسش: حکم رقصیدن برای مردان و زنان چیست؟
پاسخ: رقص زن برای زنان و مرد برای مردان بنابر احتیاط واجب جایز نیست و تنها رقص زن و شوهر اگر دور از دید دیگران باشد جایز است .
