پرسش:
نظر اسلام در مورد فال و فالگیری چیست؟ آیا فال حافظ و قهوه و … اعتبار دارد!!
پاسخ:
منظور از فال در ادبیات عرب این است که انسان حادثهای را نشان پیروزی و موفقیت و پیشامد خیر بداند. مثلاً بگوید که چون فلان نوزاد در روز میلاد یکی از معصومان به دنیا آمده است، آینده خوبی دارد، و یا صبحگاهان که از منزل خارج میشود، وقتی با انسان صالح و درستکاری برخورد کرد بگوید این نشان میدهد که امروز کارهای ما رو به راه خواهد بود. اینگونه فال نیک زدن مورد تأیید اسلام است.
حضرت علی علیهالسلام فرمود:
«فال نیک زدن حق است.»[۱]
پیامبر گرامی صلیاللهعلیهوآله فرمود:
«فال نیک بزنید، آن را خواهید یافت.»[۲]
در غررالحکم آمده است که حضرت علی علیهالسلام فرمود:
«فال نیک بزن تا پیروز شوی.»[۳]
پیامبر گرامی صلیاللهعلیهوآله فرمود:
«خداوند فال نیک را دوست دارد.»[۴]
وقتی انسان تفأل به خوبی میزند، اثر روانی قابلتوجهی در او به وجود میآید و او را امیدوار به آینده خوب میسازد و اراده او را برای ادامه کارها تقویت میکند و به او شجاعت و استقامت میبخشد. این اثر روانی قابل انکار نیست و سبب پیشرفت و پیروزی میشود.
البته اگر فال نیک با توکل بر خدا همراه باشد، اثر معنوی غیرقابل انکار دارد. بنابراین اعتقاد به تأثیر فال نیک به آن معنا که گفتیم، یک امر خرافی تلقی نمیشود.
آنچه که جزو خرافات است و با توحید منافات دارد، فال بد زدن است.
حضرت علی علیهالسلام فرمود:
«فال بد حق نیست و جزو خرافات است.»[۵]
پیامبر گرامی صلیاللهعلیهوآله فرمود:
«فال بد زدن نوعی شرک است.»[۶]
زیرا مفهومش این است که غیر خدا را در سرنوشت خود مؤثر و شریک بدانیم، و این نوعی شرک است.
و فرمود:
«کسی که اراده سفری کند و از منزل به سوی مقصد حرکت کند، ولی پرندهای را ببیند و به فال بد بگیرد و به خانه برگردد، به آنچه بر محمد نازل شده کافر گردیده است.»[۷]
زیرا پریدن پرندهای را در سرنوشت خود مؤثر دانسته، به گونهای که او را از حرکت به سوی مقصد باز داشته است.
در روایت دیگر آمده است:
«پیامبر صلیاللهعلیهوآله فال نیک را دوست میداشت و از فال بد متنفر بود.»[۸]
امام صادق علیهالسلام فرمود:
«فال چنان است که صاحبش به آن معتقد شود؛ اگر آسانش گیرد (فال نیک بزند) آسان است، و اگر سختش گیرد (فال بد بزند) سخت است، و اگر چیزی نگیرد، چیزی نخواهد بود.»[۹]
و در روایات بیان شده است که کفاره فال بد زدن، توکل بر خداوند است؛ و هرگاه فال بد زدید، با توکل بر خدا به فال بد توجه نکنید و اثر فال بد با توکل از بین میرود.
چنانکه پیامبر گرامی صلیاللهعلیهوآله فرمود:
«کفاره فال بد زدن، توکل بر خداست.»[۱۰]
فال حافظ و فال قهوه اعتبار شرعی ندارد، اما اگر تفأل به آنها از جهت فال نیک زدن باشد، به اعتبار فال نیک خوب است؛ و اگر فال بد زده شود، به هیچ عنوان معتبر تلقی نمیشود، اگرچه ترک فال زدن به قهوه پسندیده است.
پینوشتها:
[۱] نهجالبلاغه، حکمت ۴۰۰
[۲] پیام امام امیرالمؤمنین علیهالسلام، ج۱۵، ص۲۶۷
[۳] غررالحکم، ح۱۸۵۷
[۴] بحارالأنوار، ج۷۴، ص۱۶۵
[۵] نهجالبلاغه، حکمت ۴۰۰
[۶] مسند احمد، ج۱، ص۳۸۹
[۷] کنزالعمّال، ج۱۰، ص۱۱۴
[۸] بحارالأنوار، ج۹۲، ص۲
[۹] الکافی، ج۸، ص۱۹۷
[۱۰] وسائلالشیعه، ج۱۱، ص۳۶۲
