پرسش:
هزار بار توبه کردم، باز خراب کردم. کلی کتاب دینی میخونم، مسجد میرم باز خراب میشه، دیگه داغون شدم، قساوت قلب گرفتم، میگویند پشیمانی از گناه توبه است، من بلد نیستم پشیمان باشم، بلد نیستم اشک بریزم، بلد نیستم… .
پاسخ:
الف – همین که بارها توبه کردهاید، اهل مطالعه و مسجد میباشید، معلوم میشود که اولاً به خداوند سبحان و معاد او ایمان دارید و اهل تفکر و عبادت میباشید – ثانیاً متوجه خلاف بودن کار هستید – ثالثاً دوست دارید که از خلاف و معصیت دست بردارید. اینها همه فضل و کرامتی است که او افاضه نموده و مینماید. لذا اجازه ندهید که شیاطین جنّ و انس، بدبینی و ناامیدی را القا نمایند!
خداوند غفار، به بندگان گناهکارش فرمود:
«قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» (الزّمر، 53)
– بگو اى بندگان من كه بر خويشتن زياده روى روا داشتهايد از رحمت خدا نوميد مشويد در حقيقت خدا همه گناهان را مىآمرزد كه او خود آمرزندۀ رحیم است.
همین معنا، از ابوسعید ابوالخیر، به نقل از شاعران دیگر نقل شده که میگوید:
باز آ باز آ، هر آن چه هستی باز آ
گر کافر و گبر و بتپرستی باز آ
این درگهِ ما، درگهِ نومیدی نیست
صد بار اگر توبه شکستی باز آ
ب – «استغفار»، یعنی طلب بخشش و پوشش از خداوند ارحم الرّاحمین و «توبه» یعنی: بازگشت از گناه به سوی او. بنابراین اگر دههزار بار توبه کنید و دوباره مرتکب شوید و باز توبه نمایید، او میپذیرد و میفرماید: «برگرد»، اما اگر مجدداً شکست خوردید، به خودتان نشان میدهد که یا توبۀ شما واقعاً توبه نبوده است و یا نتوانستید ثابت قدم بمانید، پس به جای ناامیدی، دوباره بکوشید.
ج – توبه، در اصل یعنی: رویکرد و رویآوردن، لذا «تواب – بسیار توبه کننده»، از اسمای الهی میباشد؛ یعنی بسیار روی رحمتش را به بندگان گناهکارش برمی گرداند؛ و از بندگانش میخواهد که آنها نیز «تواب» باشند، یعنی بسیار به او رویآورند؛ لذا توبه فقط از گناه نمیباشد؛ انبیای الهی، همگی «تواب» بودند.
د – مطالعه و کسب علم، نه تنها بسیار خوب و عالیست، بلکه بسیار لازم و ضروری نیز میباشد؛ اما توجه، تصمیم، عزم و اراده، در کتاب نیست، بلکه کار قلب (جان) است؛ لذا حافظ با درک آیات و روایت میسراید:
بشوی اوراق اگر همدرسِ مایی – که عِلمِ عشق در دفتر نباشد.
ھ – القائات، تأثیر بسیاری در ساختار شخصیتی و اخلاقی دارند؛ لذا هرگز به خود القا ننمایید که «قساوت قلب گرفتم»؛ هر چند که اصرار بر گناه، قساوت قلب میآورد؛ بلکه به خود القا کنید: «هر چند توبهام شکسته شد؛ اما همچنان به لطف و فضل و مغفرت او امیدوارم که او ارحم الرّاحمین است، و خود را نادم میبینم، پس دوباره توبه میکنم».
و – البته که مقدمه و لازمۀ توبه، پیشمانی از گناه میباشد، اما این بلد بودن نمیخواهد؛ همین که از گناهی توبه میکنید، یعنی از انجام آن پیشیمان میباشید؛ با خود میگویید: «چه بد کردم، کاش چنین نمینمودم».
