پرسش:
وقتی اتفاقی در زندگی ما میافتد ما از كجا بفهیم كه این امتحان الهی است یا عذاب الهی یا نتیجه کار خودمان؟
پاسخ:
اتفاقاتی که در زندگی پیش میآیند دلایل متعددی مثل امور طبیعی، امتحان و ترفیع درجه دارند.
عالَمی كه در آن زندگی میكنیم، عالمی مادی است كه آفریننده آن، ساختارش را بر اساس نظام علیت و معلولیت بنیان نهاده است؛ یعنی هر چیز بر اساس علتهای معین و شناخته شده یا ناشناخته تحقق مییابد.
بر این اساس اتفاقاتی که به خاطر عملکرد انسان در زندگی او رخ می دهد را نمیتوان مستقیما به خدا نسبت داد و آن را امتحان یا عذاب الهی دانست، گرچه این اتفاقات، خود به نوعی میتواند زمینه امتحان دیگری را فراهم کنند.
مثلاً فرزندی كه با بیاحتیاطی جان خود را از دست داده است، گرچه عامل اصلی بیاحتیاطی خود او است اما در عین حال، نوعی امتحان برای والدینش نیز محسوب میشود که در مقابل این مصیبت بزرگ چگونه رفتار میکنند یا كسی كه بر اثر عملكرد نادرست خود، چشمش را از دست داده اگرچه مقصر اصلی خودش است، اما در عین حال صبر بر این اتفاق نوعی امتحان برای او است.
مصیبتهایی مانند سیل و زلزله نیز گاهی در اثر عوامل طبیعی روی می دهند و ربطی به عمل انسان ها ندارند و گاهی هم به خاطر گناهان انسان. در متون دینی همواره بر این نكته تأكید شده است كه گناه انسان در وقوع بلاها و حوادثی مانند زلزله، خشکسالی، گرانی،… تأثیر داشته و عذابهایی را در پی دارد.
در برخی موارد نیز خداوند به جهت امتحان بنده و در نتیجه بالا رفتن درجۀ او اتفاقاتی را در زندگی وی مقدر میكند، اما تشخیص اینکه کدام سختی زندگی و برای چه فردی نتیجۀ گناه او است و برای چه کسی زمینۀ امتحان و ارتقای درجه، از دائره علم ما خارج بوده و به صورت قطعی نمیتوان در این مورد اظهار نظر كرد به ویژه در مواردی که انسانِ گرفتاری را دیدیم نباید حتما گرفتاری او را به خاطر گناهان او بدانیم.
به طور خلاصه، امكان شناخت اینكه اتفاقات زندگی ناشی از خود طبیعت است یا گناهان انسان یا برای ارتقاء درجات معنوی، از دائره علم انسان خارج است؛ و عکس العمل انسان در مقابل این اتفاقات، به هر دلیلی که رخ داده باشند، سبب امتحان و آزمایش فرد در زندگی است.
