پرسش:
چرا ما انسانها که اشرف مخلوقات و نزد خدا محبوبترین هستیم، نمیتوانیم خدا را ببینیم و با او مستقیم سخن بگوییم و حتماً باید امامان را واسطه قرار دهیم؟
پاسخ:
متأسفانه باید اذعان نماییم که بسیاری از باورها، مبتنی بر گمانهای نادرست میباشد و هیچ منبع و مأخذ علمی، عقلی و یا آموزههای قرآنی و حدیثی ندارد! کجا بیان شده که هر بشری اشرف مخلوقات است و نزد خدا محبوبترین میباشد؟!
اشرف مخلوقات
چنین نیست که هر بشری، اشرف مخلوقات باشد، بلکه با قابلیت رسیدن به این مقام خلق شده است؛ اما اگر در شکوفایی استعدادهایش نکوشد، در همان مراحل حیات جمادی، نباتی یا حیوانی میماند و هرگز به وادی انسانیت وارد نمیشود که در آن رشد نیز بنماید، لذا در توصیف بسیاری از بندگانش فرمود: «أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ – آنان همانند چهارپايان بلكه گمراهترند [آرى] آنها همان غافلماندگانند» (الأعراف، 179)؛ یعنی هنوز از عالَم حیات حیوانی، عبور نکردهاند!
دیدن خداوند سبحان
1- مگر میشود خدایی که دیده نمیشود را شناخت و به او ایمان آورد؛ او را پرستید، به او عشق ورزید و با او مناجات نمود؟!
از امیرالمؤمنین علیه السلام پرسیدند: «چگونه خدایی را که نمیبینی میپرستی؟!» فرمودند: «ما کُنْتُ اَعْبُدُ رَبّا لَمْ أرَهُ – من آن نیستم که خدای ندیده را بپرستم» (اصول کافی، ج 1، ص 245) و البته توضیح دادند که قلبها او را میبینند؛ چرا که تمامی حقایق، با چشم عقل و قلب دیده و شناخته میشوند.
2- همگان میدانند که به جز اجسام مادی، هیچ چیزی با چشم سر به صورت غیر مسلح یا مسلح (تلسکوپ و …) دیده نمیشود، آن هم در یک فاصلۀ محدود. باید نوری به شیءای بتابد و از آن به چشم منعکس شود، و سلسله عصبها آن را به مغز برسانند، تا دیده شود. لذا در همین عالَم ماده نیز خیلی چیزهای ریز، یا دور، یا در شب و تاریکی را نمیبینیم؛ و آن چه جسم ندارد [مانند: روح، عقل، فکر، محبت، بغض) را اصلاً نمیبینیم، ولی به بودنشان یقین داریم!
یهودیان به حضرت موسی علیه السلام میگفتند: «دیگران خدایانی دارند که آنها را میبینند! تو نیز برای ما خدایی بیاور که آن را ببینیم» و به همین دلیل به رغم دیدن آن همه معجزات و اذعان به توحید، در یک غیبت کوتاه ایشان، فریب سامری را خوردند و گوسالهپرست شدند!
3- همگان میدانند که نه تنها ذات مقدس الله جلّ جلاله، بلکه هیچ ذاتی، قابل دیدن با چشم سر نیست، چرا که ذات مادی نیست و جسم ندارد که دیده شود؛ بلکه هر چیزی با نشانههایش دیده و شناخته میشود.
آیا من و شما، میتوانیم ذات یکدیگر را ببینیم، در حالی که حتی ذات خود را نیز نمیتوانیم ببینم؛ بلکه فقط نشانهها را میبینیم و با انتقال دادهها به مغز که وسیله تفکر و تعقل است، شناخت حاصل مینماییم.
شما، یک انسان مرد یا زن را میبینید، اما آیا فرزندی، پدری، مادری، همسری، معلمی، کارگری، یا دانش و بینش، یا حبّ و بغضهای او نیز مانند اجسام مادی دیده میشوند، یا با دیدن نشانهها و آثار چنین شناختی حاصل میشود؟
حق تعالی نیز جسم نیست که با چشم سر دیده و شناخته شود، بلکه با اسماء (نشانهها) و آیاتش (نشانههای هدایت کنندهاش) دیده و شناخته میشود. «وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ فَأَيَّ آيَاتِ اللَّهِ تُنْكِرُونَ – او آياتش (نشانههای هدایت کنندهاش) را همواره به شما نشان میدهد، كداميك از آيات او را انكار میكنيد؟!» (غافر، 81)
ارتباط مستقیم
دشمنان و نیز افراد ناآگاه و بیبصیرت، به اذهان عمومی القا کردهاند که ما نمیتوانیم با خداوند سبحان، ارتباط مستقیم برقرار نماییم!
آیا هنگام اقامۀ نماز، که با تکبیر، همه چیز جز او را پشت سر میگذارید و با او وارد گفتگو و مناجات میشوید، «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» میگویید، برای خودتان دعا مینمایید و «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ» میگویید، یا در رکوع و سجود، او را تسبیح مینمایید، واسطهای بین شما و خداوند سبحان وجود دارد؟!
آیا هنگام دعا به پیشگاه الهی، که «اللّهم – یا الله، یا ربّ، یا رحمان، یا رحیم و یا غفار» میگویید و او را میخوانید و از او میخواهید، واسطهای وجود دارد؟!
آیا هنگام طلب عفو و مغفرت که «إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي – همانا من به خودم ظلم کردم، پس تو بر من ببخش» میگویید، یا نزد او استغفار مینمایید و «اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى …» (دعای کمیل) میگویید، واسطهای بین شما و او وجود دارد، یا مستقیم با او مرتبط شده و خودش را میخوانید و از او میخواهید؟!
هنگامی که «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَعَجِّل فَرَجَهُم» میگویید، مستقیم خدا را میخوانید و از او میخواهید که رحمتش را بر حضرات محمد و آل محمد بفرستد (متصل نماید) و شما نیز با این صلوات به واسطه ایشان، به رحمت واسعۀ الهی متصل میشوید.
نقش واسطه و وسیله:
در عین حال، نقش واسطه و وسیله را نباید نادیده گرفت و از آن غفلت نمود! خداوند سبحان، عالَم هستی را علیمانه و حکیمانه خلق نموده است و برای هر امری، واسطهها و وسیلههایی قرار داده است، چنان که در جهان طبیعت، نور و حرارت را به وسیله خورشید میدهد و مواد خوراکی را از خاک میرویاند – و در امر هدایت، وحی را با فرشتگانش میفرستد، بندگانش را با پیامبرانش هدایت مینماید، جان را با فرشتگان مرگ میگیرد، دعا را با فرشتگانش به عرش میرساند و اجابت را نیز با وسایل گوناگون به بندگانش میرساند.
بنابراین، خداوند منّان، هیچ فیضی را بدون واسطه نرسانده که بتوان بدون واسطه دریافت نمود؛ اگر طالب علم هستید، باید به معلم و کتاب متوسل شوید – اگر طالب درآمد هستید، باید به کار متوسل شوید – اگر فرزند میخواهید، باید ازدواج کنید و اگر طالب هدایت هستید، باید پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله، وحی و معلمان وحی، یعنی اهل عصمت علیهم السلام و اطاعت و بندگی را وسیله قرار دهید.
رشد، کمال و قرب الهی نیز بدون توسل به واسطهها و وسایلش محقق نمیگردد؛ چنان که عباداتی چون نماز، روزه، جهاد، تلاوت قرآن مجید، زکات، دعا، صدقه، صله ارحام و سایر اعمال صالح نیز همگی وسایلی برای رشد و قرب میباشند و هیچ کدام هدف نیستند؛ لذا به بندگان مؤمنش که تقرب او را هدف گرفتهاند، فرمود:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» (المائدة، 35)
– اى كسانى كه ايمان آوردهايد! از خدا پروا نمایید! و وسيلهاى براى تقرب به او بجوئيد! و در راه او جهاد كنيد، باشد كه رستگار شويد!
●- خداوند سبحان، به واسطۀ ایمان و عمل صالح، بندگانش را مقرب ساخته و به بهشت جاوید میبرد – به واسطۀ دعا، گشایش ایجاد مینماید – به واسطۀ محبت و دعای پدر و مادر، یا همسر و فرزند، یا دیگران، مشکلات و موانع را مرتفع میسازد – به واسطه صدقه، بلاها را دور میسازد – به واسطۀ درخواست و وساطت بندۀ محبوبش، از خطاهای بندۀ گناهکارش میگذرد – به واسطۀ محبّت و مودّت (بروز محبّت) و پیروی از اولیایش، درهای رحمت و مغفرتش را میگشاید؛ لذا فرمود اجر رسالت، در مودت اهل بیت علیهم السلام میباشد و فرمود:
«وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ» (محمد صلوان الله علیه و آله، 2)
– و كسانی كه ايمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، به آنچه بر محمد (صلي اللّه عليه و آله و سلّم) نازل شده، و همه حق و از سوی پروردگار است نيز ايمان آوردند، خداوند گناهانشان را میبخشد و كارشان را اصلاح میكند.
