پرسش:
چرا خدا در چند جای قرآن نژاد پرستی کرده و برخی را بر برخی دیگر برتری میدهد؟ آیاتی مانند: ۱- برتری بنی اسراییل (بقره/۴۷ و ۱۲۲) . ۲- برتری آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران (آل عمران/۳۳ و ۱۱۰ – نسا/۵۴ ) ۳- برتری حضرت مریم ( آل عمران/۴۲ ) ۴- برتری مردان (بقره/۲۲۸ و ۲۸۲ – نسا/۳۴) ۵- برتری سفید پوستان (بقره/ ۱۰۶ و ۱۰۷)
پاسخ:
لازم است ابتدا به چند نکتۀ بسیار مهم توجه شود:
یک – آیا مخلوق و بندهای که حتی خدایش را نمیشناسد که بپرسد، به خداوند سبحان، افترای “پرسش” میزند؟ آن هم فترای “نژاد پرستی”؟!
دو – شبهه افکنان، همیشه ابتدا یک حکم غلط را به صورت قطعی صادر میکنند و سپس میپرسند: «چرا اینگونه است»؟! مثل همین پرسش که ابتدا به صورت قطعی بیان و القا میکند که العیاذ بالله خداوند نژادپرستی کرده، سپس میپرسد: «چرا»؟!
سه – “نژاد پرست”، نژاد خودش را میپرستد و نه نژاد دیگران و آن هم مخلوقاتش را؛ حال آیا خداوند متعال نژاد دارد که نژاد پرست باشد؟!
چهار – همیشه به آن چه دیگران به شما میگویند و یا خود میگویید، دقت کنید. گاه برخی اظهارات آدمی را دانسته یا ندانسته، وارد جرگۀ مشرکین نموده و “مشرک” مینماید.
پنج – بسیار دقت شود که شبهه افکنان، همیشه چند جمله درست میگویند که بتوانند در بین آنها یک گزارۀ نادرست و غلط را القا کنند. مثل همین که به فضیلت انبیاء، بنی اسرائیل در یک دوره (نه همیشه)، حضرت مریم علیهاالسلام و … استناد کند، و در آخر بگوید: “برتری نژاد سفید”؛ که هیچ آیه یا حدیث یا گزارهای دال بر آن وجود ندارد!
شش – خداوند متعال، بندگانش را از نژادپرستی برحذر داشته است، و کلمه طیبۀ “لا إله الاّ الله”، یعنی هیچ موجودی به غیر از الله جلّ جلاله، إله و قابل پرستش نمیباشد.
«يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ» (الحجرات، 13)
ترجمه: اى مردم! ما شما را از يك مرد و زن آفريديم و شما را تيرهها و قبيلهها قرار داديم تا يكديگر را بشناسيد؛ (اينها ملاك امتياز نيست،) گرامىترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست؛ خداوند دانا و آگاه است!
کرامت و فضیلت:
●- “کرامت”، به معنای بزرگی و بزرگواری، به خودی خود یک ارزش است؛ البته به شرطی که شخص نزد خداوند سبحان کریم محسوب گردد (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ)؛ اگر همین واژه را در قرآن کریم، ادعیه و زیارت عاشورا، مورد مطالعه قرار دهید، شناخت خوبی از معانی و مصادیق آن حاصل میگردد؛ مانند: «فَاَسْئَلُ اللَّهَ الَّذی اَکْرَمَ مَقامَکَ وَ اَکْرَمَنی بِکَ – از خداوندی که شما را بزرگ داشت و من را نیز به واسطۀ [اتصال و پیروی از شما] بزرگ داشت، میخواهم که …»
●- اما “فضیلت” به معنای برتری، به خودی خود یک ارزش نیست، بلکه میتواند سبب کسب کرامتها و ارزشها شود و میتواند به خاطر سوء استفاده از این برتری، نتیجه معکوس دهد.
هر موجودی، نسبت به موجودات دیگر، فضیلتها (برتریها)یی دارد. به عنوان مثال: یک فیل، نسبت به آهو، گربه … و انسان، به لحاظ قد، هیکل، وزن و قدرت، برتری دارد. شتر میتواند بدون آب و غذا، دهها روز بیابانهای خشک و سوزان را بپیماید.
در اخلاق اسلامی آموختهایم که فرد بزرگسال، نسبت به جوان، در مدت حیات بیشتر برتری دارد، چه بسا عبادت بیشتر و یا دست کم تجربۀ بیشتر دارد و باید مورد احترام قرار گیرد؛ و جوان نیز نسبت به بزرگسال، به لحاظ آلودگی کمتر به گناهان، صفای دل، انرژی و توان بیشتر، جرأت و شهامت بیشتر و … برتریهایی دارد و باید مورد توجه و احترام قرار گیرد.
کارفرما، نسبت به کارگر، برتریهایی چون سرمایه، توان مدیریت و … دارد و کارگر نیز نسبت به کارفرما، به لحاظ توان کار و … برتریهایی دارد.
در قرآن کریم میفرماید که حتی برخی از انبیاء علیهم السلام را نسبت به برخی دیگر، فضیلتهایی بخشیدیم، اما هرگز نفرموده که به خاطر این فضیلتها، نسبت به یکدیگر مقام و درجۀ بالاتری دارند.
●- دقت شود که “فضیلت = برتری”، تکلیفآور و مسئولیتساز میباشد. به عنوان مثال: مسئولیت کسی که نسبت به دیگری یا دیگران، فضیلتِ [برتریِ] علمی دارد، نه تنها بیشتر، بلکه کاملاً متفاوت میباشد. مسئولیت معلم، تعلیم علم است و مسئولیت دانشآموز یا دانشپژوه، اخذ و فراگیری آن علم میباشد.
فضیلت علمی و تخصصی یک پزشک نسبت به سایرینی که پزشک نیستند و یا بیمارند، مسئولیت او را مضاعف میسازد – فضلیتِ (برتریِ) کسی که توان مالی دارد با کسی که ندارد، متفاوت است – وقتی کسی رئیس جمهور، وزیر، وکیل مجلس، مدیر کل و … میشود، فضیلت و برتری مییابد، اما آقایی و بزرگواری نمییابد، بلکه مسئولیتش چندین برابر میشود، باید “خدمتگزار” باشد و البته “مسئول” یعنی کسی که پاسخگو خواهد بود، چه در دنیا و چه در آخرت.
