پرسش:
چرا در اسلام از “فحاشی” و به کار بردن واژگان “رکیک” منع شدهایم؛ اما در زیارات یا ادعیه که کلام معصوم میباشند “لعن” یا “مرگ بر” میگوییم؟! علت و ریشۀ فحاشی چیست؟
پاسخ:
منع فحاشی، اختصاصی به اسلام ندارد، بلکه هر انسان عاقل، با فرهنگ، با شخصیت و با ادبی، فحاشی را بد میداند؛ چرا که با فطرت آدمی منافات دارد؛ اسلام عزیز نیز هر رفتار مغایر با عقل، فطرت و اخلاق نیکو را منع نموده است.
الف – مکرر و در موضوعات متفاوت بیان شد که “لعن”، فحاشی نیست، بلکه بیانگر شناخت و اعلام مواضع میباشد. “لعن”، یعنی: «دور بودن و دور شدن از رحمت الهی».
مردمان در محضر إلهی، به دو گروه کلّی تقسیم میشوند، یا مشمول رحمت إلهی میباشند و یا از آن دور شده و مشمول “لعنت إلهی” میگردند؛ لذا در قرآن کریم، آیات بسیاری به لعن شدگان تصریح دارد، مانند:
«أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا * أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا» (النساء، 51 و 52)
– آيا كسانى را كه از كتاب [آسمانى] نصيبى يافتهاند نديدهاى كه به جبت و طاغوت ايمان دارند و در باره كسانى كه كفر ورزيدهاند مىگويند اينان از كسانى كه ايمان آوردهاند راهيافتهترند * اينانند كه خدا لعنتشان كرده [از رحمت خود دور ساخته] و هر كه را خدا لعنت كند هرگز براى او ياورى نخواهى يافت.
«إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ» (البقره، 159)
– كسانی كه دلائل روشن و وسيله هدايتی را كه نازل كردهايم بعد از آنكه در كتاب برای مردم بيان ساختيم كتمان میكنند خدا آنها را لعنت میكند و همه لعن كنندگان نيز آنها را لعن مینمايند.
ب – “مرگ بر” گفتن نیز “فحاشی” نیست؛ اما باید به حق باشد.
دو گروهی که با هم دشمنی دارند، نابودی و مرگ طرف مقابل را میخواهند، چنان که هنگام رویارویی در جنگ، به کشتن یکدیگر اقدام میکنند. لذا “مرگ بر”، بیانگر دیدگاه، مواضع و رویکرد گوینده میباشد.
امریکا، انگلیس، فرانسه و متحدان، به صورت مستقیم، یا با عاملیت رژیم جعلی، سفاک و کودک کُش اسرائیل، نسل کُشی مسلمانان را از بوسنی در قلب اروپا گرفته تا میانمار در شرق آسیا، و به ویژه در این منطقه، در صدر سیاستها و عملکردهای خود قرار دادهاند، اما در جنگ نرم فرافکنی میکنند که «شما حق ندارید که حتی در شعار “مرگ بر” بگویید!»
“مرگ بر”، یعنی: این جماعت، این گروه و این دسته، نباید باشند، “مرگ” حق آنان است و به نفع تمامی مردمان جهان میباشد.
شعار “مرگ بر” نیز ریشۀ قرآنی دارد، یعنی کلام خدا و آموزه برای دیگران میباشد، مانند:
«قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ * النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ * إِذْ هُمْ عَلَيْهَا قُعُودٌ * وَهُمْ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ» (البروج، 4 تا 7)
– مرگ بر (مُرده باد) صاحبان گودال (خندق) * گودالهايی پر از آتش شعلهور * هنگامی كه در كنار آن نشسته بودند * و آنچه را نسبت به مؤ منان انجام میدادند (با خوشحالی و خونسردی) تماشا میكردند.
«إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ * فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ * ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ * ثُمَّ نَظَرَ * ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ * ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ» (المدثر، 18 تا 23)
– او برای (دشمنی با قرآن و اسلام و مسلمانان) تفکر کرد و سنجید (برنامهریزی کرد) * پس، مرگ بر او (کشته باد او)، چگونه برنامهریزی و اندازهگذاری کرد * باز هم مرگ بر او چگونه مطلب (و نقشه شيطانی خود را) آماده نمود * سپس نگاهی افكند * بعد چهره درهم كشيد و عجولانه دست به كار شد * سپس پشت (به حق) كرد و تكبر ورزيد.
علل فحاشی (رکیک گویی)
فحاشی (دشنام، ناسزا و رکیک گویی)، میتواند علل گوناگونی داشته باشد، مانند عدم برخورداری از ادب و تربیت صحیح و فرهنگ متعالی – همجواری با بیادبان – حرص مطرح شدن – برتر نشان دادن خود و …؛ اما علّت درونی و روانی آن، خود کمبینی و احساس ضعف و ناتوانی شدید میباشد؛ چون کاری از دستش برنمی آید، فحش میدهد!
پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله فرمودند:
«سَبَّابُ الْمُؤْمِنِ كَالْمُشْرِفِ عَلَى الْهَلَكَة – ناسزاگوى به مؤمن همچون كسى است كه در آستانه هلاكت باشد» (کافی(ط-الاسلامیه) ج 2 ، ص 359». یعنی: او در دشمنی با مؤمن، مستأصل شده و دیگر کاری از دستش برنمیآید، گویی در آستانۀ مرگ قرار گرفته، لذا فحش میدهد؛ مضافاً بر این که فحاشی او، سبب هلاکتش نیز میگردد.
علّت ممنوعیت فحاشی در اسلام
اسلام عزیز، دین خدا برای رشد، کمال و سعادت دنیوی و اخروی انسان و جامعه میباشد و تمامی احکام إلهی که مبتنی بر علم و حکمت إلهی میباشند، برای تحقق این هدف بزرگ وضع و ابلاغ شدهاند؛ لذا اسلام عزیز، دین علم، حکمت، اخلاق، تزکیه، تربیت، ادب و اصلاح رابطۀ انسان با خودش و با جامعه میباشد و هر گونه موضعگیری و رفتاری که مغایر با عقل و فطرت و منافع فردی و جمعی باشد را منع نموده است.
آثار فحاشی
آثار بسیار بد و هلاک کنندۀ فحاشی، به شخص فحاش برمی گردد، نه به کسی که به او فحش میدهند یا آن را میشنود!
1- پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله فرمودند: فحاش به بهشت نمیرود؛ یعنی به جهنم میرود:
«إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْجَنَّةَ عَلَى كُلِّ فَحَّاشٍ بَذِيءٍ قَلِيلِ الْحَيَاءِ- لَا يُبَالِي مَا قَالَ وَ لَا مَا قِيلَ لَه» (كافي(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 323)
– خداوند بهشت را بر هر فحّاش بد زبان بى شرمى كه باكى ندارد چه میگويد و چه میشنود [به او چه گفته میشود]، حرام كرده است.
سبب حرام شدن بهشت بر فحاش نیز در روایات دیگری بیان شده است؛ فحاش به دشمنی با خدا برمی خیزد و خداوند متعال، فحاش و دشمنش را دوست ندارد، پس هدایت نمیشود و هرگز وارد بهشت نمیگردد. چنان که حضرت امام صادق علیه السلام فرمود: «الْبَذَاءُ مِنَ الْجَفَاءِ وَ الْجَفَاءُ فِی النَّار – بد زبانى از جفاکاریست و جفاکارى در آتش است» (الکافی، ج2، ص 325)
2- در احادیث و روایات تصریح شده است که «فحاشی از نفاق است – فحاشی دشمنی میآورد – فحاشی فسق [خروج از مسیر انسانیت) میباشد – فحاشی، رویکرد به خوی سگان میباشد که واق واق میکند»
در اسلام عزیز، افشای گناه، خودش گناه است، چرا که سبب فرافکنی و عادی سازی و آبرو بری میگردد، لذا امیرالمؤمنین، امام علی علیه السلام فرمودند:
«مَن سَمِعَ بِفاحِشَةٍ فابداها کانَ کَمَن أتاها» (شرح نهج البلاغه – ابن ابی الحدید) ج20 ، ص 273)
– آنکه سخن زشتی بشنود و بازگویش کند (افشا نماید نیز) مانند کسی است که آن را گفته.
