پرسش:
دعا کردن هم نوعي صحبت کردن با خداست چرا براي ذکر گفتن، دعا کردن و يا قرآن خواندن نياز به رعايت حجاب نيست اما براي خواندن نماز، رعايت حجاب واجب است؟ مگر خدا در طول شبانه روز ما را نمي بيند؟
پاسخ:
در پاسخ نکاتي را تقديم مي کنيم:
1- طبق نظر مراجع عظام تقليد که برگرفته از منابع ديني است، زن بايد در موقع نماز، تمام بدن حتّى سر و موي خود را بپوشاند. (1) در مورد فلسفه اين دستور، در روايات، به دليل و روايت خاصي که حکمت آن را بيان کند برخورد نکرديم، در حالي که اصل وجوب پوشش زنان در روايات بيان شده و فقها هم بر همان اساس بر لزوم اين امر فتوا داده اند.
2- احکام دين اسلام بر اساس مصالح واقعي است و خداوند بر اساس علم و حکمتش بر بندگان مقرر و معين کرده تا با رعايت احکام به سعادت و کمال واقعي برسند. همچنين به عنوان يک حکمت عام، مي دانيم که مقررات الهي سنجشي براي ميزان تعبد و تسليم انسان در مقابل پروردگار است که چقدر بندگان براي اوامر و رضاي الهي اهميت و ارزش قائلند.
3- بي شک، حکمت پوشش بدن و رعايت حجاب اسلامي بر زن در حال نماز، پنهان و مستور کردن خود از خدا نيست؛ زيرا چيزي از خدا پنهان نيست خداوند بر همه چيز و در همه حال آگاه است. لکن حکمت هاي ديگري در کار است که ممکن است موارد زير نيز از حکمت هاي حجاب در هنگام نماز باشد:
رعايت ادب: همان گونه که رعايت پوشش زن در برابر ديگران و در محافل رسمي حتي در برابر والدين نوعي حفظ حرمت محسوب مي شودد؛ نماز خواندن با پوشش لازم و کامل هم نوعي حفظ حرمت به ارتباط با خداوند يا به جايگاه نماز به حساب ميآيد. اين مسئله در اديان ديگر نيز در هنگام عبادت وجود داشته است.(2) گفتني است: رعايت حجاب، بصورت يک حکم تعبدي فقط در خصوص نماز وارد شده و در ديگر برنامه هاي عبادي نظير دعاکردن و قرآن خواندن چنين حکمي صادر نشده است. دليل اين مسأله مي تواند از اين جهت باشد که برنامه نماز در قالب شرايط خاصي اعم از زمان و مکان و آداب، توسط خداي متعال تشريع شده اما دعا کردن و تلاوت قرآن، محدود به شرايط خاصي نيست.
حضور قلب: رعايت حجاب و آداب ديگر در نماز مانند پاکي و تميزي بدن و لباس در تحصيل حضور قلب مؤثر است. رعايت اين برنامه ها موجب توجه بيشتر روح شخص در مدار و محضر خداوند مي شود و شخص را از حال غيبت از محضر حضرت حق، خارج و به حال حضور مي رساند و نيز پرده ها و حجاب هاي ظاهري و مادي (تبرج و جلوه گري) و نفساني که ميان بنده و خداوند ايجاد شده را کنار ميزند.
تأکيد و تمريني براي حجاب: اين حکم مي تواند از سويي تأکيد بر موضوع پوشش و حجاب بانوان بوده و از سوي ديگر حاوي اين پيام که حجاب اسلامي، پسنديده و محبوب خداي متعال است. اين حکم به زنان مسلمان مي فهماند که حجاب، مطلوب خداوند است به گونه اي که حتي در نماز از زن مسلمان خواسته با حفظ حجاب با خداوند سخن گويد چون او بنده اش را اين گونه مي پسندد. چه بسا اين دستور تمريني باشد براي حفظ حجاب.(3)
چهار. امتحان اطاعت پذيري: حکمت ديگر رعايت حجاب در نماز مي تواند امتحاني براي سطح و درجه تعبّد و اطاعت پذيري اهل ايمان باشد. خداي متعال، از طريق شرع مقدس براي اغلب عبادات، آدابي را تشريع فرموده نظير کم و کيف روزه داري، برپايي اعمال حج و تعداد رکعات نماز، اختلاف در آهسته و بلند خواندن نمازها، زمان و مکان و ديگر شرايط نماز و … . رعايت حجاب در نماز، نيز مي تواند از اين سنخ باشد زيرا کم نيستند کسانيکه به دليل ضعف ايمان و يا تحت تأثير شبهات، نسبت به کم و کيف و يا تفاوت هايي که در آداب عبادات مطرح است نسبت به احکام دين چون و چرا مي کنند.
پينوشتها:
1 . توضيح المسائل مراجع، ج 1، مسئله 789.
2. تاريخ تمدن ويل دورانت ، ج 9، ص 242، به نقل از مجله پيام زن، ش 20، ص 80 – 83.
3. اقتباس از مرکز ملي پاسخگويي به سؤالات ديني، فلسفه حجاب و پوشش در نماز، با کمي تغيير.
