پرسش:
چرا “قهوه” حرام نشده است، در حالی که هم لفظ “قهوات” به معنای هر خماری آورندهای در حدیث آمده و هم مضرات قهوه به اثبات رسیده است؟
پاسخ:
خیلی چیزها فایده دارد که در حدیث نیامده خوردن آنها مستحب است و خیلی چیزها ضرر دارد و در حدیث نیامده که حرام است. آیا دربارهی گوجه فرنگی، سیب زمینی، موز، نارگیل … و یا ماریجوآنا حدیث دارید؟!
همگان میدانند که ناگهان جوّی تحت عنوان “طب اسلامی”، به راه افتاد و حتی پرچمداری در قم، به نام “آقای تبریزیان” پیدا کرد و بیش از آن که به سند احادیث و یا حتی پزشکی و سلامت توجه شود، به یک باند بیتابلو و فرقهی متعصب مبدل گردید؛ و حتی بسیاری از مؤمنان [به ویژه در میان بانوان] را به خود جذب کرد! این تعصب تا جایی بوده و هست که اگر نزد آنان توحید و ولایت انکار شود، واکنش خاصی ندارد، اما کمترین نقدی به این جوّ و تجویزات را بر نمیتافتند و به شدت منکوب میکردند، تا جایی که نقد کننده را به مخالف، انکار و حتی دشمنی اهل بیت علیهم السلام متهم میکردند و مینمایند.
●- پس از آن که علما، فقها و اهل نظر، به شدت این جریان را محکوم کردند و رسماً اعلام کردند که اگر چه اهل عصمت علیهم السلام، در بارهی خواص برخی گیاهان بیاناتی داشتهاند، اما چیزی به نام “طبّ اسلامی” در اسلام نداریم، کم کم فیتیله را پایین کشیدند، اما هرگز نه فرقهسازی را رها کردند و نه این بازار چند هزار میلیاردی و به دست آمده از عوامی بسیاری از مردم را رها کردند؛ بلکه تحت عنوان “طبّ سنّتی”، به راه خود ادامه دادند و حتی این موضوع را سیاسی کردند! حتی گفتند: «اصولگراها موافق و اصلاحطبان مخالفند» و …، چرا که اهداف دیگری نیز از این جوّ و فرقهسازی داشته و دارند؛ حالا حالاها با این جریان کار دارند!
●- گروندگان عوام و متعصب نیز راضی و خوشحال بودند، چرا که در فرهنگ ایرانی، همگان پزشک شدن خودشان و فرزندانشان را دوست داشتند، اما به ندرت کسی توانست در این رشته ادامه تحصیل دهد؛ ولی حالا همه پزشک شدند و در هر نشست، مجلس یا صحبتی، برای یکدیگر نسخه مینویسند و دارو تجویز میکنند، و در واقع از خود عقدهگشایی میکنند!
●- جوّسازیهای دیگری نیز در فضای مجازی، اذهان عمومی را به خود مشغول داشت، مانند: لبنیات نخورید، خشکبار نخورید، فلان میوهها را نخورید، این سردی است و آن یکی مغز را سرد میکند و …؛ و البته تا فرصت به دست میآوردند، یک حدیث هم به استناد میآوردند!
●- از آثار نامطلوب این جوّ، به غیر از فرقهسازی متعصبانه، به غیر از عوامفریبی، به غیر از رونق بیجهت بازار به سود سوداگران و البته به غیر از هجوم به سلامت مردم و …، مشغول کردن ذهن مردم، از مسائل جدی در زندگی، به “بدن و شکم” بوده و هست. مدام میگویند: «این را بخورید و آن را نخورید» و به امر دیگری فکر نمیکنند!
قهوه:
حالا نوبت به “قهوه” رسیده است، با نقل حدیثی که در آن کلمه “قهوات” به کار رفته است! در حالی که “قهوه”، انواع ندارد که به صورت جمع و “قهوات” به کار رود و انواع فرآوری یا درست کردن آن تحت عناوینی چون “نسکافه، اسپرسو، کاپوچینو و …” همان “قهوه” میباشد.
یک عده نیز شرح حدیث نمودند که مقصود روایت از “قهوات”، نوشیدنیهای مست کننده میباشد، و حال آن که باید بررسی شود که اساساً اصل این روایت به نقل از ابن مسعود، سند محکمی دارد یا خیر.
“محرمات”، چنین نیستند که هر مصداق مضری را در آیه یا حدیث نام برده باشند. مثلاً بفرمایند: «در قرون بعدی، در عصر غیبت، یک نوع خوردنی به نام ساندویچ کالباس و سوسیس درست خواهد شد، یا خوراکیهایی تحت عنوان «فست فوت» خواهد آمد که بسیار مضرّ هستند، پس خوردن آنها حرام است! یا نوشیدنیهایی به بازار میآید که در آنها مادهی “کوک” به کار رفته [مثل کوکاکولا، پپسی کولا و …] و “کوک” از هر نوعش که باشد، هم تخدیر دارد و هم اعتیادآور است، پس حرام است و ننوشید! بلکه ضمن نامآوردن چند نوع از خوردنیها [مانند گوشت خوک، مردار و …] و چند نوع نوشیدنی [مانند هر شراب مست کنندهای]، میفرمایند: مصرف هر چه که ضرر دارد، بر آن که به او ضرر دارد، اشکال دارد.
ئین:
هر چه در آن مادهی “ئین” باشد، از هروئین و کوکائین گرفته، تا کافئین و حتی تِئین (چای)، نوع و میزانی تخدیر و بالتبع اعتیادآور است که البته مصرف هر مقداری از برخی آنها (مثل قهوه و چای)، برای همگان مضر نمیباشد و در ممانعت از اعتیاد، برخی قابل کنترل و حتی ترک هستند و برخی دیگر (مثل هروئین)، به راحتی قابل ترک نیستند و حتی اگر ترک شوند نیز آثار نامطلوب خود را برجای میگذارند.
“قهوه” که بازار بزرگ و جهانی دارد، مورد مطالعات فراوانی قرار گرفته است و البته نتایج نیز هر از چندگاهی تغییر میکند و گاه نتایج اعلام شده، منفعل از بازار میباشد. چنان که در امریکا و اروپا، یکدفعه به قهوه حمله کرده و از مضراتش میگویند، ناگهان از فواید آن گفته و تبلیغش میکنند و سپش میبینیم که یا “برند” جدیدی به بازار آمده و یا “برند”های مشهور مانند “نسکافه”، انواع جدید را به بازار عرضه میکنند. یک دوره میگویند: هیچ کسی شکلات نخورد، و یک دوره میگویند: حتی به کودکان نیز زیاد شکلات بدهید!
در مورد “قهوه”، از یک سو گفته شد: نوشیدن زیاد قهوۀ تصفیه نشده، ممکن است کلسترول خون را افزایش دهد – یا نوشیدن چند فنجان در روز، در افرادی (نه همگان)، ممکن است مشکلاتی نظیر: بی قراری، اضطراب، زودرنجی، بیخوابی و … را به وجود آورد.
اما از سویی دیگر گفته شد: قهوه میتواند فوایدی برای بدن داشته باشد، به ویژه محافظت در برابر بیماری پارکینسون، دیابت نوع 2 و سرطان کبد؛ و همچنین محتوای آنتی اکسیدانی قهوه بالاست و ممکن است فوایدی را برای بدن به ارمغان آورد.
بنابراین، مصرف “قهوه” به خودی خود حرام نیست، بلکه هر کسی باید ببیند که برای او فایده دارد یا ضرر؛ چنان که حتی نام “تریاک” در محرمات نیامده و در ترکیبات بسیاری از داروها به کار میرود؛ چنان که حدیثی بر حرام بودن نوشیدن “زهر انواع مارها” نداریم، اما هیچ انسان عاقلی “زهر مار” را نمینوشد، ولی میدانیم که برای بسیاری از بیماریها مفید است و در داروسازی بسیار استفاده میشود.
اخباریگری:
از مضرات و نتایج جوّسازی راجع به “طبّ اسلامی” و عقبنشینی تا “طبّ سنّتی” که آخرش به همان “خواص دارویی گیاهان” میرسد که هزاران سال است مردم با آن آشنا هستند و استفاده میکنند، این بود که “اخباریگری” را بدون آن که نامش را بیاورند، در اذهان عمومی ترویج کردند!
“اخباریون”، یک گروه افراطی و البته عوامی بودند که میگفتند: «ما فقط با حدیث کار داریم، نه عقل و علم و تجربه و …»؛ لذا اگر امامی به بیماری فرموده بودند که برای بهبود خود، فلان چیز را بخور، آن را به همه تجویز میکردند، در حالی که شاید برای دیگری مضر بوده باشد.
●- یکی از همین عوامهای متعصب گفت” «گرسنه شدم»؛ به او گفتم: «کمی گچ یا سیمان بخور، گرسنگیات برای مدتهای طولانی (و شاید برای همیشه)، برطرف میشود». با تعجب گفت: «مسخره کردی؟ یعنی چه»؟! گفتم: «در هیچ حدیثی نیامده که گچ یا سیمان نخورید»!
●●●- بنابراین، اسیر این موج نشوید، فریب این جوّها را نخورید و دنبال این نباشید که برای هر امری، حتماً حدیثی بیابید. آدمی از موهبت عقل، علم و بصیرت برخوردار است و در آیات قرآن کریم و نیز احادیث متعدد و متواتر، امر شده که به عقل و علم تکیه کنید و کار غیر عقلی و غیر علمی نکنید.
و نکتهی آخر آن که تمام فکر، ذکر، حواس، توجه و عمر شریف خود را معطوف به “خوردن یا نخوردن – بدن و شکم” ننمایید، امور مهمتر و خیرها و شرّهای جدیدیتر در زندگی داریم.
