پرسش:
مگر نماز از فحشا و منکر نهی نمیکند؟ پس چرا کسانی که در مقابل امام حسین (ع) ایستادند، افراد نمازخوان بودند، ولی نمازشان تاثیری در رفتارشان نداشت؟
پاسخ:
مِثل این است که بپرسید: «مگر رشد علمی، برای ارتقای سطح دانش و بینش و پیشرفت در زندگی فردی و اجتماعی بشر نیست، پس چرا عدهای از علم، برای ظلم به مردم و کشتار جمعی و … سوء استفاده میکنند؟!»
یزیدیان، نه تنها «نماز بی ولایت» میخواندند، بلکه «نماز ضد ولایت» میخواندند! حرّ، پیش از عاشورا، نمازش را به همراه نیروهایش، به امامت سیدالشهداء علیه السلام اقامه نمود؛ چون ضدیت نداشت، نجات یافت.
به آیۀ مربوطه دقت نمایید:
«اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ» (العنکبوت، 45)
– آنچه را از این کتاب به تو وحی شده است، بخوان و نماز را برپا دار، یقیناً نماز از کارهای زشت، و ناپسند باز میدارد؛ و همانا ذکر خدا بزرگتر است، و خدا آنچه را انجام میدهید، میداند.
●- پیش از امر به نماز، فرمود: «آنچه را از كتاب آسمانی به تو وحی شده تلاوت كن»؛ همین آیه را نیز از قرآن کریم خواندهایم و تمامی معارف در قرآن مجید تبیین شده است. اهمیت، ضرورت، وجوب و آثار نماز را نیز از قرآن مجید میآموزیم؛ لذا اگر کسی قرآن مجید را تلاوت ننماید، یعنی با تأمل، تفکر، تعقل و تدبر نخواند، از نماز نیز چیزی نمیفهمد و بهرۀ چندانی نمیبرد.
●- در ادامه همین آیه فرمود: «وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ – و همانا ذکر خدا بزرگتر است»؛ یعنی نماز هدف نیست، بلکه وسیلهای است برای یاد خدا و صلاة، اتصال به رحمت واسعۀ الهی است و آن چه از گناه بازمی دارد، یاد خداوند سبحان و معاد اوست.
●- نه در این آیه و نه در هیچ آیه و حدیث دیگری نفرمودهاند که «نماز بخوانید»؛ بلکه فرمودهاند: «نماز را اقامه کنید»، چرا که آیات قرآن کریم خواندنی است، اما نماز اقامه کردنی میباشد و اقامه یعنی: «برپا داشتن – استوار و محکم نمودن».
در توصیف نماز فرمودند که «نماز ستون دین است» و ستون یک خیمه، خواندنی نیست، بلکه برپا داشتنی است.
●- بدیهی است که انجام حرکاتی با بدن و بیان الفاظی با زبان، هیچ اثری در انسان و جامعه ندارد؛ لذا نمازی آثار نماز را دارد که نماز باشد، یعنی با اخلاص، خضوع، خشوع و توجه اقامه شود. به قول مولوی:
مرا غرض ز نماز آن بود که پنهانى – حدیث درد فراق تو با تو بگذارم
…
وگرنه این چه نمازى بود، که من با تو – نشسته روى به محراب و دل به بازارم.
●- دقت شود که نماز دو شرط دارد، یکی شرط صحت و دیگری شرط قبول و آن نمازی آثار مثبت خودش را مترتب میسازد که نه تنها صحیح اقامه شود، بلکه مقبول واقع گردد. از ما خواسته است که نماز مقبول برپا داریم.
همان خدایی که آن همه در آیات متعدد، امر به اقامه نماز فرموده است، در آیۀ دیگری میفرماید: «فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ – پس وای بر نمازگزاران!». اینها کدام گروه از نمازگزاران هستند؟! یک: «الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ – آنها که نماز را فراموش میکنند [سبک میشمارند – غفلت میورزند]؛ دو: «الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ – آنها که ریا کارانند»؛ سه: « وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ – و ديگران را از ضروريات زندگی منع مینمايند» (الماعون، 4 تا 7)
●- از نماز باید محافظت شود: «وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ – و آنان که بر نمازشان محافظت مینمایند» (المعارج، 34)؛ اما بسیاری حتی حین اقامه نماز نیز از آن محافظت نمیکنند و فکر و ذکرشان به تداوم گناهان و ظلمشان پس از نماز است و به محض سلام و پایان نماز، خودشان آن نماز و آثارش را باطل مینمایند.
*- بنابراین، بسیاری فقط نماز را میخوانند و آن را برپا نمیدارند – بسیاری مسلمانند و نسبت به نماز فراموشکار یا سهلانگارند و بسیاری نماز را برای ریا و فریب دیگران میخوانند و …؛ لذا بهرهای از نماز نمیبرند!
دین فقط نماز نیست
فرمود: «نماز ستون دین است» و نفرمود که تمام دین است! فرض کنید که کسی ستونی را برای برپایی خیمهای، نصب کند، اما خیمه را برپا نکند؛ یا در بنای یک ساختمان، ستونها را نصب کند، اما ساختمان را نسازد؛ حتی دیوارکِشی هم نکند، چه رسد به سایر اقدامات جهت ساختن یک خانۀ کامل! آیا میتوان گفت که او خانهای دارد و میتواند در آن سکنا گزیند؟! لذا پیامبر اکرم و امامان صلوات الله علیهم اجمعین، بارها متذکر شدند که دینداری به کثرت نماز و روزه نیست:
حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند:
«لَيْسَ اَلْعِبَادَةُ كَثْرَةَ اَلصَّلاَةِ وَ اَلصَّوْمِ إِنَّمَا اَلْعِبَادَةُ اَلتَّفَكُّرُ فِي أَمْرِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ» (الکافي، جلد۲، صفحه۵۵)
– عبادت به نماز و روزه بسيار نيست، همانا عبادت انديشيدن در امر خداى عز و جل است.
و حضرت امام صادق علیه السلام فرمودند:
«لاَ تَنْظُرُوا إِلَى كَثْرَةِ صَلاَتِهِمْ وَ صِيَامِهِمْ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ اِعْتَادُوهُ فَإِنْ تَرَكُوهُ اِسْتَوْحَشُوا وَ لَكِنِ اُنْظُرُوا إِلَى صِدْقِ اَلْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ اَلْأَمَانَةِ» (مشکاة الأنوار في غرر الأخبار، جلد۱، صفحه۸۹)
– به زياد نماز خواندن و روزه گرفتن آنها نگاه نكنيد، زيرا بدان عادت كردهاند، و اگر آن را ترك كنند هراسناك شوند، بلكه به راستگويى و امانتدارى آنها بنگريد.
بنابراین، دین و دینداری، مجموعهای از معارف شناختی، باورها، دستورهای بندگی و اطاعت میباشد، و البته ستون این خیمه، نماز مقبول میباشد.
نهی از فحشا و منکر
فحشا یعنی زشتی و منکر یعنی بدیها و بد آمدنیهای عقلی، فطری و شرعی که باید از آنها دوری نمود.
برخی گمان دارند که «نهی از فحشا و منکر»، یعنی نماز چنین است که وقتی نمازگزار وسوسه شد و اراده نمود که خطا کند، نماز به صورت جبری مانع میشود! اما، باید دقت شود که «نهی» در برابر «امر» است، یعنی فرمان میدهد که چنین نکن؛ اما کسی را به جبر بازنمی دارد؛ چنان که در «امر به معروف و نهی از منکر»، شما امر و نهی میکنید، اما مجبور نمیکنید، مگر در مواردی خاص که لازم باشد؛ مانند اِعمال قوانین.
از اینرو، دقت داشته باشیم که نماز از فحشا و منکر «نهی» میکند؛ میگوید: تو که اهل بندگی و اطاعت از خداوند سبحان هستی، چنین نکن! و البته در مراتب بالاتر، چنان شاکلۀ انسان را میسازد که خودش سراغ فحشا و منکر نمیرود.
امام خامنهای:
«الصّلوة تنهی». «تنهی» یعنی نهی میکند، نه اینکه دست و پای انسان را میبندد؛ غرائز را از کار میاندازد. بعضی خیال میکنند «الصّلوة تنهی عن الفحشاء و المنکر»، معنایش این است که اگر نماز خواندی، دیگر فحشا و منکر از بین خواهد رفت! نه، معنایش این است که وقتی نماز میخوانی، آن واعظ درونىِ تو که با نماز جان گرفته، او مرتب به تو از بدىِ فحشاء و منکر میگوید. و گفتن و تکرار کردن و بر دل فرو خواندن، طبعاً اثر دارد و دل را خاضع و خاشع میکند. لذاست میبینید نماز تکرار باید شود. روزه، سالی یک بار؛ حج، عمری یک بار؛ نماز، هر روز چند بار باید تکرار شود. اهمیت نماز اینجاست.» (29/08/1387)
●- در صدر اسلام، خوارج همه نماز میخواندند، چنان که بسیاری از لشکریان کفر در کربلا نیز نماز میخواندند، برخی از روی عادت و برخی برای ریا، بدون ذرهای تفکر، تعقل و بصیرت در امر خدا و بدون کمترین رعایتی در امانت، که ولایت بزرگترین امانت خداست.
امروزه نیز وهابیهای انگلیسی نماز میخوانند و چه نمازهای باشکوهی در مکه و مدینه برگزار میکنند – داعشیها و بوکوحرامیها و سایر گروهکها تروریستی نیز نماز میخوانند؛ اما در عمل، شبه نظامیان نیابتیِ امریکا، انگلیس و صهیونیسم بین الملل در منطقه میباشند و فقط مسلمانان را قتل عام میکنند!
ظالمان
حتی قرآن کریم که برای هدایت همگان نازل شده است، بر ظالمان جز بر خسرانشان نمیافزاید، نماز و سایر احکام نیز چنین است؛ چنان که علم، قدرت، ثروت و شهرت، موجب ظلم بیشتر و خسرانشان میگردد:
«وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا» (الإسراء، 82)
– و ما آنچه را براى مؤمنان مايه درمان و رحمت است از قرآن نازل مىكنيم، و[لى] ستمگران را جز زيان نمىافزايد.
