پرسش:
در دوران کنونی که بیحجابی و فساد رواج یافته، چه ذکر یا دعاهایی برای رفع شهوت وجود دارد؟ آیا اهلبیت علیهمالسلام اساساً برای رفع شهوت دعا میکردند؟
پاسخ:
کنترل شهوت همواره از مهمترین دغدغههای اخلاقی و معنوی انسان بوده است. با افزایش عوامل تحریککننده و کاهش مرزهای عفاف در دنیای امروز، یافتن راهکارهای مهار این غریزه طبیعی بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. اسلام بهعنوان دینی جامع، با نگاهی واقعبینانه به مسئله شهوت، اصل این غریزه را مذموم ندانسته، بلکه هدایت و مدیریت آن را ضروری شمرده است.
در ادامه، با بررسی منابع معتبر اسلامی، جایگاه دعا در کنترل شهوت، تحلیل دعاهای بیسند منتشرشده در فضای مجازی و همچنین ارائه راهکارهای عملی و معنوی بیانشده در متون دینی، تصویری مستند از دیدگاه اسلام در این زمینه ترسیم میشود.
الف: نبودن دعای ویژه برای رفع شهوت
با بررسی کتابهای دعا و روایات اهلبیت علیهمالسلام، دعای صریح و مستقلی که بهطور مستقیم برای کاهش یا از بین بردن شهوت وارد شده باشد یافت نمیشود. گرچه در متون دینی به کنترل و مدیریت این قوه توصیه فراوان شده، اما راهکارها بیشتر بر تقوا، روزهداری، پرهیز از مقدمات گناه و پناه بردن به خداوند در لحظات خطر استوار است؛ نه درخواست نابودی این میل طبیعی. این مسئله نشان میدهد که شهوت، نیرویی طبیعی و ضروری در وجود انسان است و اصل آن نکوهیده نیست، بلکه استفاده نادرست و خارج از چارچوب آن مورد نهی قرار گرفته است.
در برخی دعاهای مأثور، از خداوند درخواست شده که انسان را از ارتکاب گناهان جنسی بازدارد؛ اما این درخواست به معنای نابودی اصل شهوت نیست، بلکه دعایی برای تعدیل، مهار و هدایت این میل در مسیر حلال است. برای نمونه، در دعایی از امام سجاد علیهالسلام آمده است: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکْسِرْ شَهْوَتِی عَنْ کُلِّ مَحْرَمٍ، وَ ازْوِ حِرْصِی عَنْ کُلِّ مَأْثَمٍ؛(۱) بارالها، بر محمد و آل او درود فرست و شهوتم را از هر حرامی درهم شکن و حرص مرا از هر گناهی دور گردان.»
این دعا نشان میدهد که هدف، کنترل شهوت در برابر حرام است، نه از بین بردن اصل آن. قوّه شهوت بخشی از فطرت انسانی و ابزار تشکیل خانواده و تداوم نسل بشر است؛ آنچه مذموم است انحراف آن از مسیر شرع و اخلاق است.
ب: بیاعتبار بودن دعاها و روشهای بیسند
در فضای مجازی و برخی سایتها، دعاها و روشهایی برای کنترل شهوت نقل شده که پس از بررسی مشخص میشود هیچ پشتوانه معتبر دینی ندارند. برخی ادعا میشود که از آیات یا روایات گرفته شدهاند، اما هیچ مدرک معتبری از منابع دینی برای آنها یافت نمیشود.
برای نمونه، خواندن آیه ۲۳ سوره نساء همراه با ذکر نام فردی برای «بستن شهوت او»، یا انتساب خاصیتی به سوره «مسد» برای بستن شهوت افراد زناکار، هیچ سند معتبر اسلامی ندارد و قابل استناد نیست. همچنین دعاهایی مانند «دعا برای قفل مرد» یا دعاهای منتشرشده برای جلوگیری از خیانت، در منابع معتبر نقل نشدهاند.
در اسلام، راهکارهای معتبر کنترل شهوت بر پایه تقوا، عبادت، ازدواج، پرهیز از نگاه حرام و تقویت روحیه عفت است؛ بنابراین باید از ادعاهای بدون پشتوانه دوری کرد.
برای استفاده از دعا، بهتر است از دعاهای معتبر عمومی که برای رفع حاجات توصیه شدهاند بهره برد، زیرا این دعاها هم مؤثرند و هم از نظر سند معتبر.
ج: ازدواج؛ راهکار اصلی مدیریت شهوت
در آموزههای اسلامی، مهمترین راهکار مدیریت قوّه شهوت، ازدواج است. پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمودهاند: «یَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْکُمُ الْبَاهَ فَلْیَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَ أَحْصَنُ لِلْفَرْج؛(۲) ای جوانان، هر کس از شما توانایی ازدواج دارد، حتماً ازدواج کند؛ زیرا این کار چشم را از نگاههای آلوده باز میدارد و انسان را نسبت به بیعفتی محافظت میکند.»
اسلام بهجای سرکوب اصل غریزه، راه سالم بهرهگیری از آن را پیشنهاد میدهد. برای کسانی که امکان ازدواج ندارند، راهکار جایگزین نیز در قرآن بیان شده است. خداوند در آیه ۳۳ سوره نور میفرماید: «وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّى یُغْنِیَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ؛ کسانی که امکان ازدواج ندارند باید عفت ورزی کنند تا خداوند از فضل خود آنها را بینیاز کند.» این آیه نشان میدهد که خویشتنداری، با توکل، تقویت ایمان و کنترل نگاه، ممکن و مطلوب الهی است.
کنترل شهوت کار آسانی نیست و نیازمند مقاومت و مجاهده با نفس است. امام علی علیهالسلام میفرمایند: «قَاوِمِ الشَّهْوَهَ بِالْقَمْعِ لَهَا تَظْفَر؛(۳) در برابر شهوت برای سرکوب آن مقاومت کن تا پیروز شوی.» این بیان، ضرورت تمرین، صبر و استقامت را یادآوری میکند.
د: سایر راهحلهای کمک به کنترل شهوت
۱. ذکر خدا
یاد خدا یکی از مهمترین عوامل کنترل شهوت است. قرآن کریم در آیه ۲۸ سوره رعد میفرماید: «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باشید که با یاد خدا دلها آرام میگیرد.» این آرامش، زمینه مهار نفس را فراهم میکند.
یکی از مهمترین جلوههای ذکر، نماز است: «أَقِمِ الصَّلَاهَ لِذِکْرِی؛»(طه/۱۴) «نماز را برای یاد من بهپا دار.» و نیز: «إِنَّ الصَّلَاهَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ؛»(عنکبوت/۴۵) «نماز انسان را از فحشا و منکر بازمیدارد.»
در روایتی از امیرالمؤمنین علیهالسلام آمده: «إِذَا غَلَبَتْ عَلَیْکَ الشَّهْوَهُ فَاغْلِبْهَا بِالاخْتِصَارِ؛(۴) هرگاه شهوت بر تو غالب شد، با اختصار آن را مغلوب کن.» مفسران «اختصار» را به نماز شب تفسیر کردهاند.(۵)
اعمالی مانند تلاوت قرآن، توسل به اهلبیت علیهمالسلام و دعاهای مأثور نیز نقش مهمی در کاهش امیال نفسانی دارند.
۲. کنترل فکر
افکار شهوانی زمینهساز بسیاری از گناهان هستند. امام صادق علیهالسلام از حضرت عیسی علیهالسلام نقل میکنند: «إِنَّ مُوسَى … أَنْ لَا تُحَدِّثُوا أَنْفُسَکُمْ بِالزِّنَا…؛(۶) موسی به شما دستور داد زنا نکنید و من به شما میگویم حتی درباره زنا فکر هم نکنید…»
همچنین امام علی علیهالسلام میفرمایند: «مَنْ کَثُرَ فِکْرُهُ فِی المَعاصی دَعَتْهُ إلیها؛(۷) کسی که زیاد به گناه بیندیشد، به آن کشیده میشود.»
۳. کنترل چشم و گوش
قرآن کریم به مردان و زنان مؤمن توصیه میکند که نگاه خود را کنترل کنند: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ…؛»(۸) و: «قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ…؛»(۹)
کنترل نگاه یکی از پایههای اصلی عفت است. همچنین پرهیز از فیلمها، موسیقیها و چتها و مطالب تحریکآمیز نیز اهمیت دارد.
۴. توجه به پاداش عفت ورزی
امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرمایند: «مَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّهِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَات؛(۱۰) کسی که مشتاق بهشت باشد، از شهوات دوری میکند.»
۵. کم خوردن و روزه گرفتن
پرخوری میل به گناه را افزایش میدهد. امام باقر علیهالسلام میفرمایند: «هرگاه شکم پر شود، طغیان میکند.»(۱۱)
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمودهاند: «مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَعَلَیْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ؛»(۱۲) «کسی که نمیتواند ازدواج کند باید روزه بگیرد؛ زیرا روزه شهوت را میشکند.»
۶. مصرف برخی خوراکیها
در روایتی آمده است: «الِاصْطِبَاغُ بِالْخَلِّ یَقْطَعُ شَهْوَهَ الزِّنَا؛(۱۳) خوردن سرکه شهوت زنا را قطع میکند.»
این توصیهها نشان میدهد که تغذیه نیز در کنترل شهوت نقش دارد.
نتیجهگیری
آموزههای اسلامی نشان میدهد که اسلام شهوت را نیرویی طبیعی و ضروری میداند و نه نیرویی نکوهیده. آنچه مذموم است استفاده نادرست از این قوه است. هیچ دعای مستقل و خاصی برای نابودی شهوت در متون معتبر وجود ندارد؛ بلکه توصیهها بر تقوا، خویشتنداری، ازدواج، کنترل نگاه، روزهداری و تقویت معنویت تأکید دارد. راهکارهای بیسند فضای مجازی قابل اتکا نیستند و باید به منابع معتبر مراجعه کرد.
پانویسها
۱) «الصّحیفه السجادیه»، دعای ۲۰، فراز ۴.
۲) «بحارالأنوار»، ج ۱۰۰، ص ۳۱.
۳) «غررالحکم و دررالکلم»، ح ۹۵۲۴.
۴) «غررالحکم و دررالکلم»، ح ۱۱۳۵۷.
۵) ر.ک: «مستدرک الوسائل»، ج ۶، ص ۳۸۳.
۶) «الکافی»، ج ۲، ص ۲۷۰.
۷) «غررالحکم و دررالکلم»، ح ۹۵۲۳.
۸) «نور»، آیه ۳۰.
۹) «نور»، آیه ۳۱.
۱۰) «غررالحکم و دررالکلم»، ح ۹۹۰۶.
۱۱) «الکافی»، ج ۶، ص ۲۷۰.
۱۲) «صحیح بخاری»، کتاب النکاح، باب من لم یستطع فعلیه بالصوم.
۱۳) «مکارمالأخلاق»، ص ۳۹.
