پرسش:
من ۱۹ سال دارم و به فضای مجازی و گوشی اعتیاد دارم. واقعاً نمیتوانم ترک کنم. گاهی ساعتها مشغول آن میشوم. بااینکه برخی ضررهایش را میدانم، ولی بازهم جذابیت دارد و مدام از این صفحه به صفحه دیگر میروم. چه راهکارهایی پیشنهاد میدهید؟
پاسخ:
در عصر حاضر استفاده از اینترنت و فضای مجازی از ضروریات زندگی بشر محسوب میشود و نمیتوان از این امکانات چشمپوشی کرد؛ اما در کنار فواید بیشماری که اینترنت و فضای مجازی داراست آسیبهایی نیز به همراه دارد ازجمله مهمترین پیآمدها و آسیبها، خصوصاً برای قشر نوجوان و جوان اعتیاد به اینترنت است که این امر موجب بروز بیماریهای جسمی، روحی و همچنین بروز مشکلات اخلاقی میشود.
فضای مجازی مثل خیلی از امور دیگر دارای نکات مثبت و نکات منفی است، مثل چاقو که در کارهای روزمره کارآیی زیادی دارد و ازاینجهت مثبت تلقی میشود و همچنین در دعواها و قتلها هم از آن استفاده میشود که نکته منفی آن است. فضای مجازی هم با توجه به نوع استفادهای که از آن میتواند دارای فایده و ارزشمند و یا آسیبرسان و مشکلساز باشد. خصوصاً افرادی که به این فضا اعتیاد پیدا میکنند دچار پیامدهای منفی همچون: اضطراب، انزواطلبی، احساس تنهایی و افسردگی(۱) کمتحرکی که نتیجه آن آشکار شدن بیماریهای جسمی است، کم شدن ارتباط افراد خانواده با یکدیگر و خویشاوندان و… میشود.
راهکارهایی جهت مدیریت صحیح در فضای مجازی:
۱. تقویت اراده:
نشان دادن هر راهکاری، مبتنی بر خواست قلبی و انگیزه و اراده شما است. چون بهترین راهکارها بدون خواست قلبی شما روی کاغذ باقی میماند؛ بنابراین خواستن و اراده شما تأثیر به سزایی در درمان اعتیاد به فضای مجازی دارد. جمله معروف «خواستن توانستن است»، عین حقیقت است.
۲. داشتن هدف روشن:
کسانی که در زندگی خود هدف معین و تعریفشدهای نداشته باشند، دچار ضعف اراده میشوند و بههیچعنوان نمیتوانند در آینده به موفقیتی دست پیدا کنند لذا برای تقویت اراده باید اهداف معین داشت. شما که در ایام نوجوانی هستید باید برای آینده تحصیلی، شغلی، ورزشی و… خود هدف معینی را ترسیم کنید و بر اساس آن هدف حرکت کنید. با داشتن هدف و تلاش برای نیل به آن هدف اوقات شما در فضای مجازی به هدر نمیرود.
۳. برنامهریزی و مدیریت زمان:
استفاده بهینه از سرمایه عمر و بهتر بهره بردن از «زمانِ» محدود ولی بسیار ارزشمند حیات، تنها از طریق برنامهریزی و «مدیریت زمان» که هوشیارانه، مستمر و پایدار تدوینشده باشد، فراهم میشود. مدیریت زمان که درواقع، همان برنامهریزی است، به معنای تسلط و کنترل بر فرصتها و جهت دادن به فعالیتهاست. امروزه این اصل اساسی بر کسی پوشیده نیست که رشد و ترقی انسان در هر عرصهای، مستلزم برنامهریزی صحیح و استفاده مطلوب از امکانات موجود و در دسترس میباشد. ائمه اطهار: نیز در عصری که با جاهلیت فاصله چندانی نداشتند، شاگردان خود را در قالب سفارش کلی به اغتنام فرصتها، بهصورت جزئی و مشخص هم به داشتن برنامه و «مدیریت زمان» تشویق میکردند(۲)(۳).
۴. برخی راهکارهای کاربردی:
۱. در ساعات استراحت یا ساعاتی که برای خود برنامهریزی کردید که کار یا فعالیتی را انجام دهید، موبایل خود را خاموش کرده و یا اینکه با خود عهد کنید که در این ساعات بههیچعنوان وارد فضای مجازی نشوید در صورت شکستن عهد برای خود جریمهای (هرچند کوچک) در نظر بگیرید.
۲. برای استفاده بهینه از اینترنت و فضای مجازی، برای خود زمانبندی (زمان مشخصی) تعیین کنید. در غیر این زمان از رفتن و پرسه زدن در اینترنت و فضای مجازی خودداری کنید.
۳. بههیچعنوان بیکار نباشید و برای اوقات فراغت خود برنامهریزی داشته باشید و آن را بامطالعه، کتابخانه مسجد، هیئت، فضای سبز، ثبتنام در باشگاه ورزشی یا کلاسهای هنری فرهنگی و… پرکنید.
نتیجه:
دسترسی آسان به فضای مجازی در عصر حاضر، اگرچه مزایای زیادی دارد اما استفاده نادرست و اعتیاد به اینترنت میتواند پی آمدهای سنگین و بروز مشکلات جسمی، روحی و اخلاقی را در برداشته باشد برای درمان اعتیاد به فضای مجازی بهترین راهکار تقویت اراده و خواست قلبی خود شخص است چون بدون داشتن اراده و انگیزه در ترک این عادت و حتی تمام عادتهای بد، تمام راهکارها بیاثر میماند همچنین هدف گزاری در زندگی و برنامهریزی برای نیل به هدف و پر کردن اوقات فراغت میتواند در ترک اعتیاد به فضای مجازی کمک شایانی کند.
منابع جهت مطالعه بیشتر:
۱. چالشهای اخلاقی در عصر اطلاعات؛ جستاری در اخلاق اطلاعات، علیرضا ثقهالاسلامی، ناشر: نشر چاپار.
۲. گروهی از مؤلفان؛ حقیقت مجازی؛ تهران: مرکز ملی فضای مجازی، بیتا.
پینوشتها:
۱. ر ک: عقبایی، شیوا و همکاران؛ «ارتباط بین افسردگی و اعتیاد اینترنتی با میانجیگری ناگویی هیجانی»؛ فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات روانشناختی؛ شماره اول، دوره چهاردهم، بهار ۱۳۹۷، ص۱۸۱ – ۱۶۵؛ صبوری، حبیب؛ بررسی آسیبهای اجتماعی اینترنت؛ دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ خرداد ۱۳۸۶ ش، ص۱۰۰.
۲. «إِجْتَهِدُوا فی أَنْ یکُونَ زَمانُکُمْ أَرْبَعَ ساعات: ساعَهً لِمُناجاهِ اللهِ، وَساعَهً لاِمْرِالْمَعاشِ، وَساعَهً لِمُعاشَرَهِ الاْخْوانِ والثِّقاهِ الَّذینَ یعَرِّفُونَکُمْ عُیوبَکُمْ وَیخَلِّصُونَ لَکُمْ فِی الْباطِنِ، وَساعَهً تَخْلُونَ فیها لِلَذّاتِکُمْ فی غَیرِ مُحَرَّم»؛ ابن شعبه حرانی، تحف العقول، تصحیح وتعلیق: علیاکبر الغفاری، الطبعه الثانیه، قم، مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم، ۱۳۶۳ ش- ۱۴۰۴ ق، ص۴۰۹.
۳. رک: https://www.pasokhgoo.ir
